Wingfoiler die met een opblaasbare wing boven het water vliegt

Wingfoil

Boven het water vliegen met een opblaasbare wing

Laatst bijgewerkt op 18 min leestijd

Van wingsurfen naar wingfoilen

Bij wingfoilen houd je een opgeblazen vleugel in je handen en hangt er een hydrofoil onder je board. De wind in die vleugel, de wing, trekt je vooruit, en bij genoeg vaart tilt de foil het board uit het water. De hoek waaronder je de wing houdt, bepaalt waar je heen gaat en hoe snel je daar bent. Er staat geen mast op het board en er lopen geen lijnen naar een kite.

Zonder foil heet hetzelfde spel vaak wingsurfen: een wing in je handen, een board onder je voeten, meer niet. Het verschil hangt dus onder het board, in de vorm van de hydrofoil. Zodra die het board optilt, zweef je erboven in plaats van erop te varen. Alleen de mast en de foil zitten dan nog in het water. De weerstand neemt sterk af, en dat merk je meteen aan je snelheid.

Onder het board hangt de foil zelf, en die bestaat uit vier onderdelen. De lift komt van de voorvleugel, die winkels meestal als ‘front wing’ aanduiden. De achtervleugel houdt die lift stabiel en de fuselage bepaalt de afstand tussen de twee. Hoe hoog je boven het water vliegt, hangt af van de lengte van de mast. Vervang je één onderdeel, dan voelt de hele set anders. Daarom vervangen ervaren wingfoilers liever één onderdeel tegelijk dan meteen alles. Een grote voorvleugel komt vroeg los, vliegt langzaam en vergeeft veel, en voor je eerste meters boven het water is dat precies wat je zoekt. Kleine, snelle voorvleugels komen later, en tegen die tijd weet je wat je van zo’n vleugel vraagt.

Over de naam bestaat wat verwarring. Een deel van de foilers in Nederland en Vlaanderen zegt ‘wingsurfen’ en bedoelt gewoon wingfoilen. Anderen bedoelen er het varen met een wing op een board zonder foil mee, en ook dat bestaat. Met dezelfde wing in je handen blijft het board dan in het water liggen, met al zijn weerstand, en kom je minder snel vooruit.

Kerncijfers

Wind om te leren (Ensis)
ongeveer 15 tot 20 knopen Ensis
Duotone Unit van 5 m²
vanaf 10 knopen Duotone
Eerste wing voor lichtere foilers (Ensis)
rond de 4 m² Ensis
Gewicht van een wing van 4 m²
zo’n 2 kg

Leerwind in knopen en in Beaufort

Voor het leren raadt Ensis ongeveer 15 tot 20 knopen wind aan. Sta je eenmaal zeker op de foil, dan kom je met een grotere wing ook bij minder wind los. Duotone geeft zijn Unit van 5 m² op vanaf 10 knopen. Dat verschil zit in wat je zelf al kunt. Wie de foil al beheerst, heeft minder trekkracht van de wing nodig om los te komen. Een beginner moet alles uit de wind halen, en juist daarvoor zijn die extra knopen nodig.

Minstens zo zwaar weegt hoe constant de wind waait. Een paar tellen zonder wind is genoeg: de wing verliest zijn trekkracht, het board zakt terug in het water en alles ligt stil. Een dag met vlagen en gaten in de wind is voor een beginner daardoor lastig, ook als het gemiddelde hoog genoeg lijkt.

Voor je eerste pogingen zoek je vlak water zonder golven. Met korte, onrustige golfjes moet je tegelijk je evenwicht bewaren en de wing sturen, en dat maakt iets wat al lastig is onnodig moeilijk. Een beschut meer met een stevige, constante wind is een betere leerplek dan open water met mooie golven. Deining bewaar je voor later: zodra die toeneemt, wordt wingfoilen een stuk zwaarder om te leren. Over wingfoilen leren in Italië, met scholen in Torbole en Riva, lees je bij efoilen op het Gardameer. In Spanje werken de wingscholen ten zuiden van Barcelona vooral ’s middags; zie efoilen in Barcelona. Aan de Baai van Roses geeft ION CLUB in Sant Pere Pescador zijn wingcursussen als de thermische zuidoostenwind tussen 12 en 14 uur aantrekt, vaak tot 20 à 25 knopen, zoals bij efoilen aan de Costa Brava staat. Wie de wind van de Straat van Gibraltar zoekt, leest verder bij wingfoilen in Tarifa, en wie de zomerwind van de Griekse eilanden zoekt, bij wingfoilen in Griekenland.

Veel weerapps geven de wind in Beaufort, terwijl scholen en fabrikanten in knopen rekenen. WingXperience in Almere zet ze naast elkaar: foilen gaat vanaf 10 tot 12 knopen, dat is 3 Bft, en met heel groot materiaal soms al vanaf 8. Om te leren vindt de school 4 tot 5 Bft makkelijker, ofwel 15 tot 23 knopen. Kijk in de verwachting daarbij altijd naar de vlagen. Volgens dezelfde school voelt 18 knopen met uitschieters naar 25 heel anders dan een gelijkmatige 18, en als beginner wacht je op die tweede soort dag.

Ook de richting telt. Wind die evenwijdig aan de kant waait, is om te leren het veiligst: drijf je af, dan kom je verderop gewoon weer aan land. Aflandige wind duwt je juist het open water op. Bij Muiderzand is dat oostenwind, die daar heel vlak water geeft maar vlagerig waait, en volgens WingXperience is zo’n dag alleen iets voor gevorderden of voor leerlingen met een boot in de buurt. Noord, noordoost, west en zuidwest noemt de school daar als beste richtingen. Het IJmeer en de school komen uitgebreider aan bod bij efoilen en wingfoilen in Almere.

Wingfoilen leren gaat sneller met foilervaring

Windsurfers hebben een voorsprong. Een wing stuur je volgens grotendeels dezelfde principes als een zeil, dus de wind lezen en de juiste hoek vinden kennen ze al. Wat overblijft, is de foil, en die leren ze net als iedereen: op vlak water, met een groot board en een grote voorvleugel.

Een beginner knielt op het board en tilt een oranje wing op, in Portland Harbour in Dorset

Heb je al eens zonder wing gefoild, dan gaat wingfoilen je een stuk makkelijker af. Het vliegen op de foil vraagt de meeste oefening, en dat leer je sneller als je handen niet ook nog een wing moeten sturen. Een paar keer surffoilen of supfoilen is daarom een goede voorbereiding, net als een tijd op een efoil.

Op een efoil oefen je het loskomen zonder wind en zonder golven. Een elektromotor levert de vaart, en met de afstandsbediening in je hand bepaal je hoeveel. Na een val klim je terug op het board en geef je weer gas. Door die motor valt een efoil op sommige wateren onder andere regels dan een wing. Waar je mag efoilen en wat je daarvoor nodig hebt, staat in een aparte uitleg. Instappen in wingfoilen kost overigens flink minder dan een efoil, al moet er dan wel wind staan.

Tussen wing en efoil in zit de foilassist, een elektrische hulpmotor voor een foilset die je al hebt. Het systeem zelf is klein. Op de mast of in het board zit een motor, en verder heb je een accu van een paar honderd wattuur en een afstandsbediening. Vooral bij de start doet de motor het werk. Vlieg je eenmaal, dan neem je het met glijden en pompen zelf over, en veel foilers raken het gas daarna niet meer aan. Ook op een dag zonder wind gaan board en foil zo het water op. Omdat het hele systeem veel minder weegt dan de accu en de motor van een efoil, blijft het board wendbaar en licht, zoals een gewone surffoil. Op een golf en tijdens het pompen merk je dat het meest, want een efoil met al dat extra gewicht komt daar niet bij in de buurt.

Volgens het Australische Foil Drive, dat de foilassist bedacht, levert het systeem een korte stoot stuwkracht, waarna je verder glijdt. Een vliegtijd per acculading noemt het merk voor de Assist MAX niet. Dat bepalen volgens de productpagina je gewicht, de foil, de omstandigheden en je rijstijl samen.

Draag vanaf de eerste keer bescherming: een helm, een drijfvest of impactvest en neopreen schoenen. De foil heeft scherpe randen en bij een val kun je je eraan bezeren. Tijdens het leren belanden jij, het board en de foil vaker dan je lief is op hetzelfde stukje water.

De maat van wing en board is de keuze waarin beginners zich het meest vergissen. Laat je daarbij helpen door een winkel die eerst vraagt naar je gewicht, naar de wind waar je vaart en naar de boardsporten die je al doet. Een les of twee bij een wingfoilschool komt eerst, de eigen aankoop daarna. De meeste scholen leveren het materiaal voor hun lessen, zodat je weet wat een wing en een groot board doen tegen de tijd dat je er zelf een uitzoekt. Op demodagen van winkels en merken kun je dat ook uitproberen. Sommige scholen laten beginners trouwens vanaf een boot op open water starten.

Wat gebeurt er in een wingfoilles, en wat regelt de school?

Bijna elke school bouwt een cursus in dezelfde volgorde op, en die begint aan land. Je pompt de wing op, doet de leash om je pols en oefent op het strand hoe je hem naar de wind zet, hoe je druk laat ontsnappen als hij te hard trekt en hoe je hem bij het wenden over je hoofd draait. Daar leer je ook het windvenster kennen: afhankelijk van waar de wing tegenover de wind staat, trekt hij hard, zacht of helemaal niet. Dat deel lukt ook op een dag met weinig wind.

Daarna ga je het water op, maar nog zonder foil. Op een groot board leer je met de wing wegvaren, koers houden en wenden. Bij WingXperience in Almere is de eerste les altijd zo’n wingsurfles, met voor ieder een eigen opblaasbaar board en een eigen wing. Het Britse RYA werkt in zijn cursussen net zo, op een groot windsurfboard of een windSUP, en vraagt daarvoor geen ervaring met welke watersport dan ook. Het board blijft rustig onder je liggen, zodat je alleen met de wing bezig hoeft te zijn.

Pas als de basis zit, gaat de foil eronder, en dan vaar je met helm en impactvest. Eerst glijd je bewust over het water om het nieuwe gevoel te leren kennen, daarna volgen de eerste korte vluchten. Het principe is hetzelfde als op een efoil: gewicht naar achteren en de foil stijgt, gewicht naar voren en het board zet weer neer. Veel korte, gecontroleerde starts en landingen leren je meer dan één lange vlucht, en je valt er minder hard door. Daarna komen het vliegen zonder neer te zetten, de eerste wendingen op de foil en het hoog aan de wind varen, zodat je terugkomt waar je begon.

Drie wingfoilers vliegen naast elkaar op hun foils bij Fort Pierce in Florida

Reken voor een eerste les op anderhalf tot twee uur. Bij WingXperience is dat 1,5 uur, in groepen van hooguit vijf, los of in pakketten van 3, 5, 7 of 10 lessen. Board, wing en lycra zitten erbij, en bij de foillessen ook foil en helm. Foil School Nederland aan de Brouwersdam biedt een privéles wingfoilen in het Duits of Engels aan: twee uur voor € 200 per persoon. Eén les is zelden genoeg. Begin je bij nul, dan haal je de eerste stabiele vluchten vaak na 3 tot 6 lessen.

Geef bij het boeken je lichaamsgewicht door, want daarop kiest de school de maat van board en foil. Vaste data zijn zeldzaam: de meeste scholen plannen op de windverwachting, en een les kan zomaar een dag opschuiven. Kinderen kunnen bij WingXperience vanaf 10 jaar wingfoilen in de Kids Academy, en de gewone lessen staan volgens de school al open vanaf een jaar of 9.

Hoeveel wind wingfoilen vraagt naast windfoilen en kitefoilen

Onder water lijken de vier sporten sterk op elkaar: een mast, een fuselage en twee vleugels. Wat je vooruit trekt, bepaalt hoeveel wind je nodig hebt en welke regels er gelden.

Wind om te wingfoilen
WanneerWind
Om te leren15 tot 20 knopen
Met een grote wing van 5 m², zodra je op de foil staatvanaf 10 knopen
Eerste wing naar lichaamsgewicht
WindLichaamsgewichtMaat van de wing
15 tot 20 knopenonder 70 kgca. 4 m²
15 tot 20 knopenboven 70 kgca. 5 m²

Veeg opzij voor de andere kolommen

Wingfoilen naast de andere foilsporten
WingfoilWindfoilKitefoilEfoil
Wat je vooruit trektopblaasbare wing in je handenwindsurfzeil aan een giekkite aan lijnenelektromotor met accu
Wind om te leren15 tot 20 knopen (Ensis)12 tot 15 knopenminstens 15 knopengeen wind nodig
Wind als je het kuntvanaf 10 knopen met een grote wingvanaf 8 tot 10 knopenvanaf ongeveer 8 knopengeen wind nodig
Motor aan boordneeneeneeja; boven 20 km/u horen er vaarbewijs en registratie bij
Windcijfers voor de wing van Ensis en Duotone, de overige van onze pagina’s over windfoilen, kitefoilen en de efoilregels.

Op een meer waar het zelden hard waait, is de derde rij het verschil dat telt: een windfoil komt eerder los dan een wing. Daar staat tegenover dat een wing in een kleinere tas past en geen mastrail vraagt. Een kitefoil vraagt om te leren evenveel wind als een wing, met lijnen die ruimte op het strand en op het water nodig hebben. Een efoil leer je het snelst, want daar sta je volgens de efoilpagina na 4 tot 5 uur oefenen thuis op het board. Bij de wing reken je eerder in lessen dan in uren.

De onderste rij beslist over de papieren. De vaarbewijsplicht uit artikel 16 van het Binnenvaartbesluit hangt aan mechanische voortstuwing: vaartuigen korter dan 15 meter die met hun eigen motor sneller dan 20 km/u kunnen. Een wing heeft geen motor en geen accu. Met een wing heb je dus geen vaarbewijs nodig en hoeft het board niet als snelle motorboot geregistreerd te worden. Letterlijk staat dat in geen officiële tekst; we leiden het af uit de omschrijving van de plicht. Voor de efoil werken de efoilregels het artikel voor artikel uit.

Zo kies je wing en board

Een wing weegt zo weinig dat je hem onder één arm naar het water draagt, en er komen geen tuig en geen lijnen aan te pas. Op het water zet je de wing steeds anders, naar waar de wind vandaan komt en waar je heen wilt.

De maat die je het vaakst ziet, ligt rond de 4 m². In zijn eigen leergids raadt Ensis lichtere foilers die maat aan als eerste wing, en zwaardere foilers een grotere. Omdat de wing je trekkracht levert, hangt de juiste maat af van de wind en van je gewicht. Bij harde wind neem je een kleinere wing, bij weinig wind een grotere, en zo hebben de meeste wingfoilers na een tijd meer dan één wing. Begin met één en koop de tweede pas als je merkt bij welke wind de eerste tekortschiet.

Aan elke wing hoort een leash, om je pols of aan een heupgordel, zodat hij niet wegdrijft als je valt. Het board krijgt een eigen leash om je enkel. Met een pomp en een tas erbij heb je de basis. Een complete set van de fabrikant bevat dat allemaal, samen met wing, board en foil, en daar zit het grootste voordeel van zo’n set: op de eerste ochtend ontbreekt er niets. Een trapeze heb je pas op gevorderd niveau nodig.

Bij het board houd je je als beginner aan één regel: neem het grootste board dat je kunt krijgen. Het ligt rustiger op het water en opstaan gaat een stuk makkelijker. Zolang je nog niet vliegt, draagt alleen het board je. Bij een start vanaf de kant helpt niets zo veel als een board dat onder je blijft liggen terwijl je je voeten neerzet, de wing vastpakt en op een vlaag wacht. Veel volume houdt je beter drijvend, zodat je aandacht naar de wing kan in plaats van naar je evenwicht. Wie op een klein board begint, is de eerste keren vooral aan het zwemmen.

Hoe groot dat grootste board moet zijn, daarover lopen de adviezen van de fabrikanten uiteen. F-One en Duotone koppelen het volume allebei aan je lichaamsgewicht, maar met een andere marge. Wie de ondergrens van Duotone aanhoudt, zit aan de zuinige kant; de vuistregel van F-One laat je volume over. Hun rekenregels werkt de uitleg over de wingfoilset uit, samen met de maten van de foil en wat een complete set kost. Geen van die vuistregels is een natuurwet, maar met een eerste board volgens een van beide is het begin veel minder frustrerend. Beide merken houden hun beginnersboards in elk geval groot.

Voor de foil geldt hetzelfde als voor het board: groot vergeeft. F-One wijst er bovendien op dat een kortere mast je valpartijen zachter maakt. Reserveschroeven voor de foil en de passende inbussleutels horen in je tas, want verlies je op het strand een schroef, dan zit je dag op het water er vroeg op.

Voor een reis met eigen materiaal meet je board en mast op voordat je iets boekt. Een wing vouw je klein op, een board nooit. Uit die eerste set groei je vanzelf: een groot board en een grote voorvleugel zijn er om je aan het vliegen te krijgen, en juist dat materiaal zoekt de volgende beginner tweedehands. Een verstandige eerste aankoop houdt zijn waarde daardoor beter dan materiaal waar je nog niet aan toe bent. Het werkt ook andersom: omdat wingfoilers van maat wisselen naarmate ze beter worden, is er tweedehands veel te vinden. Wie de eerste lessen liever in de winterzon neemt, vindt bij wingfoilen in Marokko Dakhla en Essaouira naast elkaar, en bij wingfoilen in Egypte de Rode Zee.

Wat het kost, hangt af van het niveau. Een complete fabrieksset als de GONG HIPE First kost € 1.500 tot € 1.740 (inclusief Franse btw; bij het afrekenen rekent GONG het btw-tarief van het land van levering). Een middenklasseset uit losse merkonderdelen met een aluminium mast komt opgeteld op € 3.530 tot € 4.370, en volledig carbon begint bij € 6.800. Helm en impactvest komen erbij: bij GONG vanaf € 29,95 voor een helm en € 89,95 tot € 109 voor een impactvest. Materiaal van een of twee seizoenen oud kost tweedehands volgens onze schatting 25 tot 50 procent minder. Huren kan ook. WingXperience verhuurt een complete set voor de vakantie vanaf € 450 per week, en wie al foilt, huurt daar met een strippenkaart van 5 of 10 uur.

Wing en foilboard op het strand bij zonsondergang

Wat pleit voor wingfoilen en wat ertegen

Met meer foilervaring worden sommige nadelen kleiner, omdat je dan met minder wind loskomt. Aan het weer verandert oefening weinig.

Geen tuig, geen lijnen

Oppompen en het water op

Lichte wing

Een wing van 4 m² weegt zo’n 2 kg

Genoeg aan matige wind

Te doen vanaf ongeveer 10 knopen met een grote wing

Makkelijk mee te nemen

Klein opgevouwen, overal mee naartoe

Lastiger zonder foilervaring

Eerst leren foilen betaalt zich terug

Vraagt constante wind

Valt de wind weg, dan gebeurt er niets

Moeilijker in golven

Een stuk zwaarder zodra er deining staat

Weinig wind, geen vlucht

Beginners willen 15 tot 20 knopen

Bij het wingfoilen kijk je naar de horizon, niet naar je voeten

Bijna iedereen die het zonder leraar probeert, maakt dezelfde fouten, en de meest voorkomende is dat je naar het board voor je voeten kijkt in plaats van naar de horizon. Meteen ben je dan je evenwicht kwijt. Kijk vooruit, naar waar je heen wilt. Een leraar ziet zulke fouten binnen een paar minuten; alleen herhaal je ze wekenlang zonder te weten waar het aan ligt. Dit zijn de andere vier.

Wingfoilers met rugnummers vliegen op hun foils over blauw water bij Quiberon
  • De wing te dicht tegen je lichaam. Dan trekt hij de hele tijd met volle kracht, en doseren lukt niet meer.
  • Te ver naar voren staan. Gewicht vooraan zet het board neer; met je voeten te ver naar voren komt de foil niet los.
  • Oefenen op de verkeerde dag. Vlagerige, aanlandige wind op onrustig water is de zwaarste combinatie die er bestaat, en juist daarop beginnen veel mensen.
  • Naar de foil toe vallen. Laat je altijd opzij of achterover in het water vallen, weg van de foil.

Reken daarnaast op vermoeide armen, op veel tijd in het water en op afdrijven. Teruglopen langs de kant of terugpeddelen hoort bij het leren. Moet de school je met de boot ophalen, dan kost dat bij WingXperience € 25 reddingsservice. Tussen twee waterdagen door houd je het bij: de wing aan land bij weinig wind, en je evenwicht met een rondje suppen of op een balansbord.

Veelgestelde vragen

Is wingfoilen moeilijk om te leren?

Zonder foilervaring wel, want dan leer je twee dingen tegelijk: een wing hanteren en in balans boven het water blijven. Wie al op een efoil, een surffoil of een supfoil heeft gestaan, heeft voor dat tweede deel een flinke voorsprong en kan zich meer op de wing richten. Windsurfers pakken het ook sneller op, omdat een wing zich grotendeels als een zeil laat sturen. Golven en wind met gaten maken het voor iedereen zwaarder.

Wat is het verschil tussen wingsurfen en wingfoilen?

De foil. Bij wingfoilen tilt een hydrofoil het board boven het water, bij wingsurfen blijft het erop.

Kun je wingsurfen zonder foil?

Ja. Dezelfde wing trekt je dan over het water in plaats van erboven, alleen langzamer.

Moet je eerst kunnen foilen voordat je gaat wingfoilen?

Nee, maar zonder foilervaring is het zo veel lastiger dat we dat gemis bij de nadelen hebben gezet. Met die ervaring kom je ook bij minder wind los.

Waar kun je wingfoilen leren?

Bij een wingfoilschool. Daar is het materiaal meestal bij de les inbegrepen, dus je koopt pas iets als je weet welke maten bij je passen.

Welke bescherming heb je nodig bij wingfoilen?

Een helm, neopreen schoenen en een drijfvest of impactvest, want wie valt, kan zich aan de scherpe randen van de foil verwonden.

Hoeveel Beaufort heb je nodig om te wingfoilen?

Om te leren 4 tot 5 Bft, ofwel 15 tot 23 knopen, zegt WingXperience in Almere. Foilen gaat daar vanaf 3 Bft, ofwel 10 tot 12 knopen, en met heel groot materiaal soms al vanaf 8 knopen. Let ook op de vlagen: 18 knopen met uitschieters naar 25 is een andere dag dan een gelijkmatige 18.

Hoeveel lessen heb je nodig om te wingfoilen?

Vaak 3 tot 6 als je nog nooit hebt gefoild; na die lessen vlieg je voor het eerst stabiel. Windsurfers en wie al op een efoil heeft gestaan, zijn in de regel sneller; vlagerige wind en golven vertragen het voor iedereen.

Mag je zonder vaarbewijs met een wingfoil het water op?

Ja. De vaarbewijsplicht in artikel 16 van het Binnenvaartbesluit hangt aan mechanische voortstuwing, en een wing heeft geen motor en geen accu.

Vanaf welke leeftijd kun je wingfoilen leren?

Bij WingXperience in Almere wingfoilen kinderen in de Kids Academy vanaf 10 jaar, en de gewone wingfoillessen staan volgens de school al open vanaf een jaar of 9.

Materiaal en andere foilsporten