Van alle landen waar Nederlanders in 2024 op vakantie gingen, kwam Duitsland bovenaan: 3,1 miljoen vakanties van de ruim 20 miljoen in het buitenland, volgens de vakantiecijfers van het CBS. Frankrijk volgde met 2,8 miljoen. Aan de Oostzee staan scholen van Kiel tot Usedom, en op Fehmarn leer je wingfoilen op een eiland waar de wind uit elke richting wel ergens goed staat.
In het zuiden laat de Bodensee geen motorvaartuig toe dat korter is dan 2,50 meter, en op de 17 meren van de Bayerische Schlösserverwaltung zijn motorboards zonder uitzondering verboden. Hamburg ligt op de route naar de kust, Berlijn een eind ernaast; in allebei kun je een eerste les nemen.
Hoe ver het rijden is
Van de Kieler Förde tot aan de Neckar zijn het vijf streken; de kilometers gelden voor de snelste route over de weg.
| Streek | Sterk in | Seizoen volgens de scholen | Vanaf Utrecht | Vanaf Antwerpen |
|---|---|---|---|---|
| Kiel en Fehmarn | efoilles, wingfoilen leren op Fehmarn | Fehmarn: april tot en met oktober | 550 tot 600 km | 650 tot 700 km |
| Rerik, Rügen en Usedom | efoilles, huren na de cursus | Binz: juni tot en met september | 600 tot 750 km | 700 tot 850 km |
| Hamburg en Berlijn | een les als tussenstop | Müggelsee het hele jaar, Wannsee half mei tot half oktober | 450 tot 600 km | 550 tot 700 km |
| Bodensee | wingfoilen, foilen achter een boot; geen efoil | - | 700 tot 750 km | 700 tot 750 km |
| Beieren en de Neckar | efoilles op een paar vaste plekken | Geisenfeld: in de zomer | 450 tot 800 km | 400 tot 750 km |
Afstanden afgerond op 50 km. Vanuit Gent komt er zo’n 60 km bij.
De snelste routes vanuit Utrecht en Antwerpen naar Kiel, Fehmarn, Rügen en Usedom lopen allemaal via Hamburg, en een stop bij de efoilscholen aan de Elbe kost een kilometer of tien extra. Via Berlijn wordt de rit naar Rügen of Usedom 150 tot 200 km langer.
Lesprijzen van Kiel tot de Neckar
Zonder cursus geen board: Kitemonkey, eFoilution, Lets-Foil en de kiteschool op Usedom verhuren pas na hun eigen les, en Alle an Deck wil een Flite-licentie zien of geeft je eerst zelf les. Wie in Duitsland een efoil wil huren, boekt daarom bijna altijd eerst een les, en in Nederland en Vlaanderen is dat bij het efoil huren niet anders.
| School | Plaats | Wat je krijgt | Prijs |
|---|---|---|---|
| Sealectric (Fliteboard) | Kiel-Schilksee, Hamburg | cursus van 1,5 uur, 1 tot 3 personen | € 189; € 339 voor twee |
| Surfers Paradise (SiFly) | Laboe | 1 uur instructie, max. 3 personen samen | € 200 voor de groep |
| Kitemonkey | Fehmarn | privéles van 1 uur; cursus van 2 uur | € 119; € 238 |
| Lets-Foil | Rerik, Berlijn | 15 minuten uitleg, 60 minuten op het water | € 149,90 |
| eFoilution | Binz, Berlijn, Hamburg | cursus van ongeveer 2 uur, 90 minuten op het water | € 250, met twee € 200 per persoon |
| Kiteschool Usedom | Peenemünde | cursus van 2 uur, minstens 90 minuten op het water | € 229 |
| Alle an Deck (Fliteboard) | Berlijn, Müggelsee | cursus van 1,5 uur, waarvan 45 minuten praktijk | € 250 |
| eFoil Riders | Berlijn, Geisenfeld | beginnersles van ongeveer 45 minuten | € 99 |
| EFOIL BASE | Oberschleißheim bij München | cursus van 70 tot 90 minuten | € 145 |
| eFoil Masters | Neckar, Mannheim en Heidelberg | introductie van ongeveer 2 uur, één accu | € 199 |
Bijgewerkt: 6 november 2026. Prijzen per persoon zoals de scholen ze noemen, tenzij anders vermeld; bij Sealectric inclusief 19% btw.
In Laboe deel je het uur met maximaal twee anderen, zodat er per persoon hooguit twintig minuten op het board overblijven. Bij Alle an Deck betaal je contant. Wie na de les over een eigen board nadenkt, kan de prijzen van efoils per model vergelijken.
Kiel en de Förde
Aan beide oevers van de Förde zit een school. Op de westoever geeft Sealectric les bij Surfschule Westwind aan het Falckensteiner Strand in Schilksee. Les krijg je op een Fliteboard, in groepjes van één tot drie mensen, vanaf 16 jaar.
Aan de overkant, in Laboe, staat Surfers Paradise aan de Strandstraße bij het U-Boot Ehrenmal. Daar leer je op een SiFly Rider, en een uur huren kost € 150 voor maximaal drie personen samen.
Efoilen bij de Fehmarnsundbrücke
Op Fehmarn kun je op één adres terecht voor een efoil: Kitemonkey, aan de Fehmarnsund bij Campingplatz Miramar, vlak naast de brug die het eiland met het vasteland verbindt. Pas na de cursus van twee uur mag je er huren. Wetsuit, impactvest en radiohelm krijg je erbij, en goed kunnen zwemmen is een eis.
De Fehmarnsund is een drukke vaarroute met flinke stroming. Kitemonkey geeft er les met radiocontact en vaste grenzen voor de leszone, en bij aflandige wind uit het zuiden of zuidwesten verhuist de les naar Gold, Grüner Brink of Altenteil. Het seizoen loopt van april tot en met oktober. “Flaute ist bei uns Efoil-Wetter”, schrijft de school: windstilte is daar efoilweer.
Met een camper sta je op de “Surferwiese” van Miramar naast de school, te boeken via de camping. Mijd de spits op de brug; de landweggetjes zijn smal voor grote campers.
Wingfoilen leren op Fehmarn
Op Fehmarn zijn de wingscholen in de meerderheid. Volgens het toeristenbureau liggen er 18 surfspots rond het eiland, met voor elke windrichting een plek die werkt, en bordjes met de “Gelbe Planke” wijzen de weg. Vier scholen zetten hun beginnerscursus met prijs online.
| School | Water | Beginnerscursus | Prijs per persoon |
|---|---|---|---|
| Wingfoil Surfschule Fehmarn | Burger Binnensee bij Burgstaaken | 4 uur, max. 3 cursisten | € 349 |
| Kitemonkey | Fehmarnsund, Miramar | 2 dagen, 6 lesuren, max. 2 cursisten | € 297 met z’n tweeën, € 594 als je alleen gaat |
| WingDing | Orther Reede | Grundschein-Kurs, 3 dagen | € 420, met VDS-Grundschein € 470 |
| Kite Passion | Stehrevier Puttgarden | 3 uur, inclusief materiaal | vanaf € 149, 2 x 3 uur € 289 |
Bijgewerkt: 6 november 2026. Prijzen zoals de scholen ze vermelden.
Valt de wind weg, dan gaat elke school er anders mee om. Wingfoil Surfschule Fehmarn belooft “KEIN WIND, KEINE KOSTEN”: een nieuwe datum of je geld terug. Kitemonkey zet je bij te weinig wind met hetzelfde board op een Duotone efoil. Kite Passion boekt om of geeft een tegoed, zonder geld terug. De Wingfoil Surfschule neemt kinderen vanaf 8 jaar aan, Kitemonkey vanaf 11 jaar en 40 kg.
Bij WingDing leer je op de Orther Reede, een beschutte baai met overal grond onder je voeten. De duurdere cursus eindigt met het VDS-Grundschein, “die Lizenz zum Mieten”. WingDing werkt van half april tot half oktober.
Kitemonkey noemt 12 tot 25 knopen als werkbereik, met 14 tot 20 als mooiste wind voor beginners. Mei, juni en september zijn meestal het stabielst dankzij de thermiek in de middag; in juli en augustus waait het minder, en in het voorjaar kan een verwachting van 12 knopen bij oostenwind uitlopen op meer dan 20. Bij noordoost tot zuidoost werkt de ondiepe Burger Binnensee, bij west tot zuidzuidwest de grote vlakte van Lemkenhafen, waar je overal kunt staan. Grüner Brink in het noorden is op zijn best bij oostenwind. Met welke wing en welk board je de eerste keren het water op gaat, is het onderwerp van wingfoilen voor beginners.
Waar je op Fehmarn niet mag foilen
De OstseeSHNSGBefV van 27 september 2016 sluit in § 1 de gemarkeerde zones van tien natuurreservaten aan de kust van Sleeswijk-Holstein. Op Fehmarn zijn dat Krummsteert-Sulsdorfer Wiek (Abs. 9) en Grüner Brink (Abs. 10). De uitzondering in § 2 Abs. 3 geldt alleen voor beroepsvissers en vaartuigen op spierkracht; een efoil valt erbuiten, en een wingboard naar onze lezing ook.
Sinds 1 januari 2026 geldt bovendien de Strandsatzung van de stad Fehmarn voor Burgtiefe (Südstrand), Meeschendorf, Grüner Brink en Bojendorf. Volgens § 6 Abs. 1 gaan boards die zwemmers in gevaar kunnen brengen (de tekst noemt kiteboards, surfboards en wingboards) alleen via de Bootsschneisen het water op en af. Een overtreding kost volgens § 10 Abs. 2 tot € 1.000, en op deze stranden betaal je Kurabgabe.
Rerik, Binz en Peenemünde
Bij Lets-Foil in Rerik, aan de kust van Mecklenburg, krijg je een kwartier uitleg op het land en daarna een uur op het water. Een weekend van twee dagen op wisselende spots tussen Rerik en Warnemünde kost € 349,90. De school raadt de ochtend aan, als de Oostzee vlak ligt en er weinig wind staat.
Op Rügen staat eFoilution van juni tot en met september op het strand bij de pier van Binz, bij Strandzugang 28. Een kennismaking van 45 minuten kost € 100, met minstens een halfuur op het water. Na de cursus huur je voor € 150 per keer, zonder borg maar met een identiteitsbewijs. In Binz mag je vanaf 12 jaar, rond Berlijn hanteert dezelfde school 16. eFoilution legt uit dat een efoil op binnenwater als boot geldt en op de Oostzee en de Noordzee als sportartikel, waar een kind vanaf 12 mee mag als een ouder erbij is. Gadgets4Rent verkoopt op Rügen cursussen vanaf € 199, maar schrijft er zelf bij dat efoilen op de wateren die het noemt “nicht erlaubt oder ungeklärt” is.
Op Usedom krijg je les in een haven. Kiteschool Usedom werkt in de havenkom van Peenemünde, “Windgeschützt, ruhig, sicher”, met wetsuit en veiligheidsuitrusting bij de prijs. Na een geslaagde cursus huur je een half uur voor € 50, een uur voor € 100 en anderhalf uur voor € 150.
Warm wordt de Oostzee ook in augustus niet. Volgens de langjarige metingen van het BSH ligt de Oostzee van Kiel tot Usedom in mei rond 12 °C en in augustus op 19 à 20 °C. Kitemonkey adviseert een wetsuit van 5/4 mm van april tot en met oktober.
Badzones en nationale parken rond Rügen
De strandverordening van Binz, vastgesteld op 25 maart 2021 en het hele jaar geldig, verbiedt in § 13 varen en aanlanden in de betonde zwemzone en op het strand, met en zonder motor. Boards zonder motor gaan alleen door de afgebakende doorvaarstroken bij Strandabgang 28, 46 en 62; de boete loopt op tot € 1.000. Het station van eFoilution ligt aan de eerste van die stroken.
Verder uit de kust beperkt de NPBefVMVK gemotoriseerde vaartuigen in de Schutzzonen I en II van de nationale parken en in Südost-Rügen tot 12 knopen in gemarkeerde vaargeulen en 8 knopen daarbuiten. Buiten de geulen zijn Jasmund Zone I en Südost-Rügen Zone I en II gesloten. Op de kaarten zien wij voor Binz, in de Prorer Wiek, geen van die zones liggen. Langs de Granitz reikt de gesloten strook, zoals wij de kaart lezen, tot 100 meter uit de kust, langs de krijtkust van Jasmund tot ongeveer een halve kilometer.
Duitse regels op zee en op de Elbe
Aan de Oostzee val je onder de Seeschifffahrtsstraßen-Ordnung, die volgens § 1 Abs. 1 loopt van de kustlijn tot 3 zeemijl buiten de basislijn, plus rivieren als de Trave tot Lübeck en de Warnow tot Rostock. De Elbe bij Hamburg en de Berlijnse meren met scholen zijn federale binnenvaarwegen. Een vaarbewijs is op al die wateren niet nodig: de Sportbootführerscheinverordnung stelt in § 5 Abs. 1 Nr. 1 b een sportboot met een elektromotor tot 7,5 kW in modus S1 vrij. Breng je een eigen board mee naar een federale binnenvaarweg, zoals de Berlijnse meren, dan heb je boven 2,21 kW een kenteken van € 29,70 nodig (KlFzKV-BinSch § 1 Nr. 2 f).
Op zee mag voor plaatsen waar zichtbaar wordt gezwommen een vaartuig buiten de vaargeul binnen 500 meter van de waterlijn niet sneller dan 8 km/u (§ 26 Abs. 4). Kitesurfers en windsurfers houden volgens § 26 Abs. 5 en § 31 minstens 50 meter afstand van zwemzones en zwemmers, blijven uit de vaargeul, wijken voor alle schepen en rijden niet in het donker of bij slecht zicht. De wing staat niet in de tekst; dat deze regels ook voor wingfoilers gelden, is onze lezing.
Zo lezen wij de Duitse teksten, als redactie en niet als jurist. Nederland en België hebben elk hun eigen regels, en die staan onder wat de wet zegt over efoilen.
Les in Hamburg en Berlijn
In Hamburg varen de scholen op de Elbe, in Oortkaten aan de bovenrand van de haven, en niet op de Alster of de grachten in de stad. Sealectric heeft er een woonboot als basis aan de Wassertreppe, en de waardebon uit Kiel geldt ook hier. Aan het Oortkatenufer staat eFoilution met dezelfde prijzen als in Binz. Op dit binnenwater is 16 jaar bij beide scholen de ondergrens.
Efoilen in Berlijn
eFoilution heeft zijn thuisbasis aan de Müggelsee, het hele jaar open, en een tweede station aan de Großer Wannsee van half mei tot half oktober. Ook aan de Müggelsee werkt Alle an Deck met Fliteboards, van 1 mei tot en met 30 september; de cursus is voor maximaal twee personen, met een Flite-licentie erbij, en huren kost € 75 per 45 minuten.
Lets-Foil werkt mobiel op de Tegeler See, de Wannsee en andere wateren: € 149,90 voor één persoon, € 279,90 voor twee en € 350 voor drie, daarna € 99 voor een uur huren. eFoil Riders vraagt € 89 voor een huurbeurt in Berlijn.
Op de Bodensee blijft de efoil aan de kant
Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland delen op de Bodensee één reglement, de Bodensee-Schifffahrts-Ordnung. Die geldt volgens Art. 0.01 voor het hele meer, de Untersee en de Rijn tot Schaffhausen inbegrepen, en Art. 14.01 Abs. 7 Nr. 3 geeft geen toelating aan motorvaartuigen met een romp korter dan 2,50 meter. Een efoilboard haalt die lengte niet; wij lezen het zo dat er op het hele meer geen school of verhuur kan bestaan. De Zwitserse regering schreef op 1 februari 2023, in het antwoord op interpellatie 22.4313: “E-Foils und E-Surfbretter sind in der Schweiz und auf den Grenzgewässern gemäss den rechtlichen Grundlagen nicht zugelassen”.
Een wingfoil valt niet onder de motorverboden van Art. 6.15 Abs. 7 en Art. 14.01. Het reglement noemt zeilplanken, kiteboards en supboards maar de wing niet, en kiten mag alleen in aangewezen zones. Wingcursussen geven Treibgut in Allensbach aan de Untersee en Surfschule Wasserburg op de Beierse oever.
Wil je op de Bodensee toch foilen zonder wing, dan kan dat achter een boot. Bij Treibgutsurf kost “Foiling mit dem Motorboot” € 100 per volwassene of € 180 voor twee, met 35 tot 40 minuten foiltijd per persoon en minstens twee deelnemers. Seasports Bodensee in Kressbronn heeft wakefoilen achter de boot op het programma. Wie in de bergen echt op een efoil wil staan, rijdt door naar Italië, bijvoorbeeld naar het Gardameer.
Beieren werkt met vergunningen
De Bayerische Schlösserverwaltung verbiedt motorboards “wie beispielsweise E-Surfboards mit und ohne Foil-Technik” op haar 17 meren “ausnahmslos”, onder meer de Ammersee, de Chiemsee, de Königssee, de Starnberger See en de Tegernsee. De Walchensee en de Forggensee staan niet op die lijst, maar volgens de BaySchiffV en de artikelen 18 en 28 van de BayWG hoort varen met een motor in Beieren niet bij het vrije gebruik van het water. De BaySchiffV geldt voor alle Beierse wateren behalve de Bodensee en de federale vaarwegen, en op water dat niet voor de algemene scheepvaart is opengesteld heb je een persoonlijke vergunning van de Kreisverwaltungsbehörde nodig.
Voor een bezoeker betekent dat, zo lezen wij de teksten, varen waar een school de vergunning al heeft. eFoil Riders werkt in het zomerseizoen aan de Lorenzisee bij Geisenfeld, met hooguit drie mensen per tijdslot en huur voor € 89. EFOIL BASE geeft les op de Olympia-Regattastrecke in Oberschleißheim, en zegt dat efoilen daar buiten de lestijden uitdrukkelijk verboden is. Shar-e-foil verhuurt in Mering bij Augsburg vanaf € 180 voor 12 uur, zonder les; waar je mag varen, zoek je dan zelf uit.
De Neckar als kortere rit
eFoil Masters geeft bij Mannheim en Heidelberg een introductie van zo’n twee uur, zo lang als één accu meegaat. Mannheim ligt rond 420 km van Antwerpen en 460 km van Utrecht, vanuit Antwerpen dus dichterbij dan Hamburg. Dichter bij huis geven scholen les in Roermond en Twente; wie verder kijkt dan Duitsland, vindt de andere landen onder de efoilspots in Europa.
