Een foil tilt je supboard uit het water
Supfoilen doe je op een supboard met een hydrofoil eronder: je peddelt staand, voluit stand-up paddle, en zodra je genoeg vaart hebt, gaat het board vliegen. Bij het kitefoilen trekt een kite je vooruit, bij het windfoilen een zeil. Op een supfoil heb je geen kite en geen zeil, alleen je peddel en de duw die een golf of een sleeplijn je geeft. Voor de rest werkt het precies zo. Onder het board hangt een vleugel die meer van je gewicht overneemt naarmate je harder gaat, tot de romp loskomt en je over het water glijdt in plaats van erdoorheen.
Wat de foil je oplevert, is veel minder weerstand. Zodra het board vliegt, snijden alleen de mast en de vleugel nog door het water, en het oppervlak houdt je niet meer tegen. Daardoor blijf je in beweging op deining die veel te klein is voor een gewone sup. Langs een kort stuk kust maak je zo een veel langere tocht. Voor de snelheid en het gevoel dat je zweeft, neem je het leren op de koop toe.
Die extra snelheid alleen al maakt van peddelen iets heel anders.
Vliegen begint met snelheid, en die krijg je van een golf, een bult in de deining of een boot die je voorttrekt. Die eerste duw zet de voorvleugel aan het werk. De lift groeit en het board komt uit het water. Vanaf dat moment houden je evenwicht en het ritme van je peddelslagen de vlucht gaande.
Een supfoil bestaat, net als elke andere foil, uit een mast, een fuselage, een voorvleugel en een achtervleugel. Het karakter komt van de voorvleugel: die maakt de lift, en webwinkels noemen hem de ‘front wing’. De achtervleugel of ‘stabilizer’ erachter voorkomt dat de neus ongecontroleerd omhoog- of omlaagschiet. Hoeveel ruimte er tussen board en water zit, legt de mast vast. De fuselage bepaalt hoe snel het geheel reageert als je je voeten verplaatst. Hoe die onderdelen samen lift maken, staat uitgebreider op de pagina over de hydrofoil.
Wie volhoudt, ontdekt meestal het pompen, en daar raken foilers aan verslingerd. Terwijl de foil vliegt, duw je het board met je benen ritmisch omlaag en laat je het weer omhoogkomen. Zo geef je de vleugel energie terug en houd je de vlucht vast tussen twee golven. Beheers je dat goed genoeg, dan rijg je de ene bult aan de volgende. Daarop draait downwind foiling, en ook in het Nederlands heet het zo. Je gaat met de wind mee over open water en volgt de deining, soms over vele kilometers, zonder dat het board het water raakt. Die tak van de sport is uit het supfoilen gegroeid.
Kerncijfers
- Onderdelen van een supfoil
- mast, fuselage, voorvleugel en achtervleugel
- Lengte van de mast
- een halve meter tot een volle meter
- Waterdiepte voor je het board omdraait
- minstens 120 cm
- Afstand bij downwind foiling
- soms vele kilometers
Supfoilmateriaal kiezen en onderhouden
Het eerste echte compromis sluit je bij de voorvleugel. Met een grote voorvleugel kom je veel makkelijker op de foil, maar je levert topsnelheid in. Een kleinere vleugel is sneller en speelser. Opstijgen gaat er moeizamer mee, en je balans moet beter zijn. De meeste foilers leren sneller met meer vleugeloppervlak dan ze denken nodig te hebben, en kiezen pas later een kleinere maat.
Catalogi noemen het vleugeloppervlak in cm², en dat getal zegt meer dan de modelnaam. Het Sabfoil-blad van de Medusa PRO 769 geeft 700 cm², opstijgen bij 13 tot 15 knopen en een topsnelheid van 28 tot 30 knopen, gerekend met een foiler van 80 kg. Dezelfde regel noemt kite, windfoil, wing en surf als disciplines, en supfoilen staat er niet bij (catalogi van F-One en Sabfoil). Toch laat zo’n blad zien waar de grenzen liggen: met alleen een peddel haal je die 13 knopen nooit, wat om meer oppervlak en een veel lagere opstijgsnelheid vraagt.
In de vorm van de vleugel zit nog een keuze. Een korte, brede vleugel vergeeft veel en blijft bij lage snelheid voorspelbaar. Een lange, smalle glijdt verder en pompt beter, maar vraagt precieze voeten. Voor een eerste seizoen kies je de vleugel die vergeeft, ook als hij op papier langzaam lijkt.
Kijk bij het board eerst naar het volume. Met veel liters onder je voeten sta en peddel je comfortabel voordat je vaart hebt, en in het begin scheelt dat enorm. Boards met weinig volume zijn bedoeld voor foilers die het omhoogpeddelen zonder golf al onder de knie hebben. Bij de lengte ruil je, net als bij de vleugel, het ene voordeel in voor het andere. Een lang board ligt rustiger en pakt makkelijker een golf, maar draait traag. Breedte en dikte bepalen hoe stabiel het board aanvoelt, en een smaller board versnelt sneller en reageert vlotter.
Ook de mastlengte bepaalt veel van het gevoel. Op een korte mast blijf je dicht bij het water, en dat vergeeft veel in ondiep water en kleine golven. Met een langere mast vlieg je hoger, zodat je op kort, onrustig water en op deining in open water minder snel het oppervlak raakt. Een aluminium mast is de goedkope en robuuste keuze. Een mast van carbon weegt minder en buigt minder door, en de foil reageert daardoor voelbaar preciezer.
De lengtes lopen in kleine stappen op. F-One zet zijn aluminium masten in zeven lengtes van 30 tot 95 cm in de catalogus en noemt supfoilen daar met zoveel woorden bij. In de kits van Sabfoil lopen de masten van 73 tot 110 cm, waarbij de Medusa PRO 1260 en 1360 met de kortste van de reeks komen, de 73.
Stem de set af op je eigen niveau en je lichaamsgewicht, en laat het model waarop een goede foiler staat voor wat het is.
Een foil bestaat uit nauwkeurig gevormde vlakken, vastgeschroefd aan een metalen constructie die haar hele leven in het water doorbrengt. Spoel na elke keer op het water alles af met zoet water, en sla dat na zout water nooit over. Laat de foil drogen voor hij terug in de tas gaat. Haal de mast af en toe van het board, in plaats van hem een heel seizoen gemonteerd te laten.
Controleer de schroeven voor je het water op gaat. Roestvrijstalen bouten in een aluminium mast zitten door galvanische corrosie na verloop van tijd muurvast. Gebruik dus een geschikte pasta tegen vastlopen en draai de verbindingen af en toe los. Wacht daar niet mee tot je op de parkeerplaats de kop van een vastgelopen bout ronddraait. Voelt de foil vaag onder je voeten, dan zit er vaak een bout in de fuselage los.
Bescherm de vleugels onderweg. Hun voor- en achterranden zijn dun. Een schilfer uit een van beide merk je op het water aan de prestaties, en later kan de vleugel op die plek delamineren. Een foil die los in de kofferbak rammelt, komt er zelden heel uit; een vleugelhoes kost weinig vergeleken met een nieuwe voorvleugel.
Wat de merken over een foilassist niet opgeven
Moet een motor het zware werk doen, dan maakt een foilassist van hetzelfde board een board met elektrische hulp. Bij downwind foilen neemt de motor dan het lastigste deel over, het opstijgen, en daarna vaar je vaak zonder stroom verder op de deining. Een sup met motor kan het peddelen helemaal overnemen, al gaat de peddel als reserve altijd mee. Omdat er geen vleugel diep onder het board hangt, kan zo’n sup ook in ondiep water varen.
Een topsnelheid vind je alleen bij Stoke, van alle merken die we op de pagina over de foilassist vergelijken. Duotone noemt wel een vliegtijd, maar zwijgt over stuwkracht en topsnelheid; Foil Drive geeft de stuwkracht en laat de topsnelheid bij al zijn systemen open. Meer dan de snelheid waarop de vleugel gaat dragen, hoeft zo’n systeem ook niet te halen.
De maten blijven bescheiden. Zulke systemen wegen 3,5 tot 8,8 kg met accu, en de accu’s zelf lopen van 141 tot 864 Wh, waar een efoil 0,8 tot 2,55 kWh meeneemt. Er bestaan drie bouwvormen: een module die je op een mast klemt die je al hebt, een mast met de aandrijving er al in, en een jet in het board zelf.
Of zo’n systeem bij jouw water past, hangt af van wat dat water geeft. Waar wind en deining zelden samenvallen, koopt een motor vliegtijd die er anders niet is. Waar ze wel samenvallen, zoals op de stroken bij efoilen in Zeeland, red je het zonder. Het extra gewicht op de mast voel je vooral bij het dragen naar de kant; eenmaal in de lucht valt het weg.
Golven en waterdiepte voor een supfoil
Leer op kleine golven die traag en lang doorlopen en zacht breken, op een plek waar je goed ziet waar dat gebeurt. Hoe voorspelbaarder de golf, hoe makkelijker je het moment van opstijgen kiest. Een steile golf die snel breekt, laat je een fractie van een seconde. Zo leert niemand het.
Hoe groot die golf moet zijn, hangt af van je gewicht en van de voorvleugel die je vaart. Een zwaarder lichaam heeft meer duw nodig voordat de foil genoeg lift opbouwt. Een golf die een lichte foiler optilt, krijgt een zwaardere op precies dezelfde vleugel soms niet omhoog. Die zwaardere foiler heeft dan een grotere voorvleugel nodig, of een grotere golf.
Onder het board moet minstens 100 tot 120 cm water staan, anders raakt de foil de bodem. Per model verschilt hoe diep de foil steekt: de mast alleen al is een halve meter tot een volle meter lang, en bij een val zak je daar nog een eind onder. Let verder op stroming: die maakt je minder stabiel en duwt je van de lijn die je wilde varen. De wind telt mee. Zijwind maakt het lastiger om je evenwicht te houden, een lichte wind in de rug helpt je juist op de foil.

Een zandbodem is veel vriendelijker voor een carbon vleugel dan rif of rots. Zolang je nog vaak valt, kies je daarom een strand waar de golven boven zand breken, en geen ondiepe doorgang door een rif. Kijk ook naar de drukte. Een foil tussen surfers die op hun golf wachten, is een gevaar voor iedereen daar. Zoek een lege hoek op, ook als de golven daar minder uitnodigen.
Diepte verandert door de dag. Wat je in de ochtend peilt, staat er na een paar uur eb of na een dag wind niet meer, en een bank waar de mast om negen uur ruim onderdoor gaat, staat om vier uur tot je kuiten. Op binnenwater draait het om een ander moment: een ochtend zonder wind, spiegelglad water, niemand buiten, en alleen je eigen slag om mee op te stijgen. Later op de dag geeft het zog van een boot genoeg duw voor een vlucht, mits de schipper je gezien heeft en het water het toelaat.
Een geslepen vleugel vraagt helm en afstand
Zonder bescherming ga je niet het water op. Een leash, een helm, neopreen schoenen en een drijfvest vormen bij het supfoilen de basis. Oefen nooit vlak bij andere mensen: foilvleugels zijn scherp en zwaar, en wie ertegenaan botst, kan ernstig gewond raken.
Afstand houden is net zo goed eigenbelang. Een zwemzone is geen leerterrein. Een hoofd dat tussen twee golven opduikt, tegen de zon in, zie je op foilsnelheid te laat, en remmen kun je niet. Neem de strook waar niemand zwemt, en houd tussen jou en het strand genoeg water zodat een val niemand raakt.
Het water in ga je met het board ondersteboven, de foil omhoog. Waad door tot je minstens 120 cm water onder je hebt, en draai het board pas daar om. Zo schraapt de vleugel nooit over de bodem en blijft hij heel. Blijf ook daarna op de diepte letten, zeker als je naar een zandbank afdrijft.
Niet elk land en niet elk strand behandelt een sup met foil als een gewone sup: op sommige plekken gelden er andere regels voor. Ga dat na voordat het board van het autodak komt. Daarnaast gelden ongeschreven regels: zwemmers, surfers en andere suppers geef je ruim baan zolang er een geslepen vleugel onder je board hangt.
Op snelheid komen en loskomen
Elke keer dat je met een supfoil vertrekt, zoek je de snelheid waarbij de vleugel gaat dragen. Vier gangbare manieren leiden daarheen, en ze passen bij heel verschillende foilers.
- Een kleine golf pakken, zoals op een gewone sup. Dat is de klassieke route en de weg die de meeste beginners kiezen, omdat de golf je de versnelling cadeau geeft.
- Slepen achter een boot of waterscooter, in een rustig tempo. Zo haal je twee vaardigheden uit elkaar: je voelt hoe de foil zich in de lucht gedraagt, zonder tegelijk een golf te moeten lezen. Veel foilers vinden op die manier hun eerste stabiele vlucht.
- Deining met de wind mee volgen op open water. Een bewegende bult peddel je op, daarna kom je op de foil en pomp je door naar de volgende. Van alle vormen van supfoilen geeft deze de meeste voldoening en vraagt ook het meest: conditie, een pompbeweging waar je op kunt rekenen en vertrouwen ver uit de kust.
- Op vlak water omhoogpeddelen met een grote voorvleugel. Geen golf en geen sleep, alleen korte, explosieve slagen tot het board loskomt. Sterke peddelaars lukt het. Anderen bewaren het meestal voor later.
Welke route je ook kiest, bouw het in stappen op. De eerste keren vaar je op je knieën, zodat je leert wat de foil doet voordat je erop moet staan. Mik daarna op korte vluchten van een seconde of twee, en zet het board bewust neer in plaats van te wachten tot het je eraf gooit. Lange vluchten groeien uit korte die je achter elkaar zet; langer blijven hangen helpt daar niet bij.
Voor de knieën zit nog een stap die zelden genoemd wordt. De eerste keren ga je liggend het water op, de handen om de rails, puur om te voelen wanneer de vleugel je gewicht overneemt. Op dat moment valt de weerstand weg waar je een seconde eerder nog tegenaan trok. Je vlieghoogte regelt de foil niet voor je. Die houd je vast door je gewicht een paar centimeter te verplaatsen, en dat doe je met je heupen, niet met je armen.
Al vroeg duiken twee klassieke fouten op. Leun je te ver achterover, dan klimt het board tot de vleugel door het oppervlak breekt, zijn grip verliest en je laat vallen. Dat heet ventilatie, en je lost het op met minder gewicht op je achterste voet. Schommel je tussen neus omhoog en neus omlaag, dan heb je last van ‘porpoising’: het board duikt en klimt om beurten, als een bruinvis in de golven. Doorgaans komt dat doordat je te laat en te sterk corrigeert. Kleinere gewichtsverschuivingen, eerder ingezet, verhelpen beide fouten.
Deining aan elkaar rijgen op open water
Downwind foilen loopt één kant op. Je vertrekt bovenwinds en komt kilometers verder aan, en de sessie begint met logistiek in plaats van met peddelen.
Wind bouwt geen doorlopende golf, maar een reeks treden, de ene wat steiler dan de andere. Op de ene tree draagt de vleugel, op de volgende zakt hij weg, en met pompen overbrug je dat gat tot de volgende tree je oppakt. Daar zit het spel, niet in het opstijgen. Dezelfde deining die een surffoil in een brekende golf zoekt, gebruik je hier een paar honderd meter voordat ze breekt.
De boards zijn er anders om: lang, smal en met weinig volume, gemaakt om in een rechte lijn snelheid te houden en niet om stil te liggen. Peddelen zonder vaart lukt op zo’n board nauwelijks, en dat is precies de ruil die je aangaat.
Daarom rijden downwinders in paren, met twee auto’s: één staat bij het eindpunt, één bij de start, en na de run brengen ze elkaar terug. Een korte run langs een kust waar de wind parallel staat, is om mee te beginnen verstandiger dan een oversteek.
Veelgestelde vragen
Wat houdt supfoilen in?
Suppen op een board waar een hydrofoil onder hangt. Je peddelt tot je genoeg vaart hebt; vanaf dat punt levert de vleugel onder water zoveel lift dat de romp vrijkomt, en peddel je verder terwijl het board boven het oppervlak zweeft.
Heb je golven nodig om te supfoilen?
Niet altijd. Wat je echt nodig hebt, is een eerste portie snelheid. Die komt doorgaans van een kleine golf of wat deining op open water, maar je kunt je ook achter een boot of waterscooter laten trekken. Sterke foilers met een grote voorvleugel komen op vlak water op eigen kracht los, al is dat de zwaarste manier om ermee te beginnen.
Is supfoilen moeilijker dan efoilen?
Ja. Op een efoil duwt een motor je vooruit, terwijl je hier de snelheid zelf maakt met de peddel en de vlieghoogte alleen met je lichaamsgewicht regelt. De meeste beginners zitten in het begin op hun knieën of halen maar heel korte vluchten, en pas daarna staan ze op en blijven ze overeind.
Hoe diep moet het water zijn om te supfoilen?
Reken op meer water dan je mast lang is, plus marge voor een val: minstens 100 tot 120 cm, en meer met een lange mast. Is het ondieper, dan kunnen mast of vleugel de bodem raken; dat kan de foil beschadigen en je zonder waarschuwing van het board werpen.
Welke voorvleugel neem je als beginner?
Een grote: die draagt je al bij weinig snelheid en vliegt rustiger. Topsnelheid mis je tijdens het leren niet.
Welk supboard heb je nodig voor een foil?
Voor de eerste pogingen een board met veel volume, zodat je al rechtop kunt staan en peddelen voor je vaart maakt. Hoe langer het board, hoe kalmer het op het water ligt en hoe eerder je een golf te pakken hebt; wendbaar is het dan wel minder. Weinig volume is iets voor wie zich al zonder golf omhoogpeddelt.
Welke mast past bij een beginner?
Kort. Zo’n mast vergeeft meer in ondiep water en in kleine golven.
Wat is downwind foiling?
Supfoilen met de wind in de rug, over open water. Op een deiningsgolf peddel je omhoog, dan kom je los en pomp je van de ene bult naar de volgende, soms kilometers achter elkaar zonder dat het board het water raakt. Daar heb je conditie voor nodig, een pompbeweging die niet hapert en genoeg zelfvertrouwen om een eind van de kant te varen.
Wat draag je voor je veiligheid op een supfoil?
Een leash, een helm, een impactvest of drijfvest en neopreen schoenen. Vleugels en achterranden van een foil zijn scherp, dus houd afstand tot anderen op het water en oefen nooit op een plek waar het vol ligt met surfers.
