Op bijna elk Fries meer geldt 9 km/u
Negen kilometer per uur. Harder mag een motorschip op de meeste Friese meren niet, en de provincie regelt dat in het Vaarsnelhedenbesluit Fryslân 2025 (Provinciaal blad 2025, 6185, gepubliceerd op 17 april 2025 en een dag later in werking). Artikel 4 zet de limieten voor de meren van lijst D. Van de 65 meren op die lijst hebben er 56 een maximum van 9 km/u, de andere negen 6 km/u (bijlage III).
Efoils staan nergens in die tekst. Toch raakt de meerlimiet naar onze lezing elk board met een motor, begrensd of niet. Artikel 1 laat het besluit gelden voor alle motorschepen in de zin van het BPR, en een board op eigen motor is er een. Buiten het regime vallen volgens de toelichting alleen vaartuigen op spierkracht, zeilschepen en zeilplanken. De snelheid geldt ten opzichte van het water, niet ten opzichte van de oever.
Voor wie wil foilen is dat getal te laag. The Foilers in Leeuwarden schrijven dat een board meestal zo’n 12 tot 16 km/u nodig heeft om los te komen, afhankelijk van gewicht, foil en wind. Op 9 km/u blijft het board dus op het water liggen. Daaruit volgt onze tweede lezing: wie op een meer van lijst D wil vliegen, kan dat alleen binnen een snelvaargebied, in het seizoen en bij daglicht.
In de folder “Handle je pk’s” uit 2025 vat de provincie het zo samen: op Friese wateren geldt in het algemeen 6 of 9 km/u, in havens en in de bebouwde kom 6 km/u.
Vijf meren met gele tonnen
Binnendijks noemt de provincie vijf snelvaargebieden: op het Heegermeer, het Tjeukemeer, de Fluessen, het Slotermeer en het Sneekermeer. Alle vijf zijn meren met een limiet van 9 km/u. Gele boeien markeren het stuk waar harder mag.
Binnen die boeien mag je volgens de snelvaarpagina van de provincie snel varen van 30 april tot en met 30 september, tussen zonsopgang en zonsondergang. In die periode is zwemmen er verboden, wat ook in artikel 8.08, tweede lid, onder f van het Binnenvaartpolitiereglement (BPR) staat. Het vaartuig mag niet meer dan 1,5 kubieke meter waterverplaatsing hebben. Waterscooters en jetski’s mogen binnendijks alleen op het Heegermeer snel varen. Buiten de gele boeien mag je binnendijks nergens snel varen.
Voor een efoil komt onze lezing hierop neer. Binnen de boeien vervalt in het seizoen en bij daglicht de meerlimiet voor elk vaartuig tot 1,5 kubieke meter, ook voor een board dat op 20 km/u begrensd is. Een efoil met iemand erop verplaatst veel minder water, want 1,5 kubieke meter water weegt zo’n 1500 kg. Haalt het board meer dan 20 km/u, dan blijven ook binnen de boeien het vaarbewijs, de registratie, de minimumleeftijd van 18 en het zwemvest gelden.
Telt een snelle efoil als waterscooter?
Die vraag beslist of je op vijf meren mag vliegen of alleen op het Heegermeer. Het BPR noemt een vaartuig een waterscooter als het gebouwd is om “skiënd” voort te bewegen (artikel 1.01, onderdeel A, 18°). Een snelle motorboot is een klein schip dat met eigen motor sneller dan 20 km/u ten opzichte van het water kan (17°). Of een snelle efoil onder het eerste valt, regelt geen tekst die we vonden. Varen doe je Samen stuurt snelle boards wel naar de snelvaargebieden voor waterscooters, maar dat is voorlichting. Naar onze lezing is het een open punt. Leg het aan de provincie voor als je buiten het Heegermeer met je eigen board wilt vliegen.
Het Bergumermeer en nieuwe gebieden
Op het Burgumer Mar (Bergumermeer) liep vanaf 2019 een proef met snel varen. Binnen de gele markering golden toen de 9 km/u van het meer en de 20 km/u van het BPR niet, en waterscooters mochten er niet komen (Provinciaal blad 2019, 4249, een historische tekst). De proef is voorbij en de besluiten zijn ingetrokken (Provinciaal blad 2024, 16510). Het meer staat nu gewoon op lijst D, met 9 km/u.
Een nieuw snelvaargebied komt er niet zomaar. Artikel 3.8 van de Beleidsregel nautisch beheer en vaarwegbeheer Fryslân 2024 laat de provincie toetsen op natuur, verkeersveiligheid, geluidsgevoelige gebouwen en recreatieve waarde, met de zin “De natuurtoets is hier leidend”.
Heeg en het Heegermeer
Het Heegermeer, in het Fries Hegemer Mar, ligt volgens Waterland van Friesland tussen Heeg, Woudsend en Gaastmeer, naast de Fluessen. Aan de zuidkant ligt het snelvaargebied. Dezelfde bron noemt een diepte tot 3 meter in de vaargeulen en ongeveer 1,5 meter daarbuiten, met minder water naar de eilanden en oevers toe. Van de vijf meren met gele boeien is dit het enige waar ook waterscooters binnendijks snel mogen varen.
Flying Fish geeft hier les en vertrekt vanaf Camping Lân & Mar (De Burd 14, Heeg). Heeg is een van de locaties die je bij de school online kunt boeken. Een standaardles duurt 45 minuten tot een uur, en daarin zitten de uitleg en de tocht op het board naar het meer en terug. De school vraagt je een kwartier eerder te komen en heeft wetsuits klaarliggen.
Een prijs staat niet op de pagina voor Heeg. In het boekingssysteem van Flying Fish voor Heeg, 13 oktober 2026, kost een privéles van 60 minuten € 139,95. Wie met meer mensen komt, betaalt per persoon minder, en vanaf vier personen delen de deelnemers boards: vier op twee, vijf op drie.
De schoolregels staan in hetzelfde boekingsblok. Deelnemers zijn minstens 16, jonger kan in overleg met een ouder, en ze kunnen redelijk zwemmen. Je boekt online voor één tot vijf personen, en een board draagt hoogstens 105 kg. In de veelgestelde vragen van Flying Fish staat dat een wetsuit 9,50 euro huur kost, terwijl helm en impactvest gratis zijn. Een board huren om alleen te varen kan pas na een cursus.
Het strand van Heeg
Pharshoeke in Heeg is een officiële zwemlocatie voor 2026, met een badseizoen van 1 mei tot en met 31 oktober (GS Fryslân, Provinciaal blad 2026, 8239, van 19 mei 2026). Artikel 5:31 van de APV Súdwest-Fryslân verbiedt een motorboot, jetski of ander gemotoriseerd vaartuig te gebruiken vanaf het strand of in het water waar mensen zwemmen. Het college kan ontheffing geven. Naar onze lezing mag je daarom op de stranden van de gemeente, Heeg inbegrepen, zonder ontheffing niet met een efoil van het strand vertrekken of tussen zwemmers varen.
Leeuwarden en de Himpenser Wielen
Aan de rand van Zuiderburen liggen de Himpenser Wielen, het meer waar The Foilers lesgeven. Na de uitleg gaan de leerlingen “per boot of efoil” naar de oefenplek, zo’n kilometer van de school.
Een privéles kost bij The Foilers € 149. Met z’n tweeën op één board betaal je € 85 per persoon en wissel je elke elf minuten, met twee boards € 110 per persoon. Voor groepen tot zes personen staan de bedragen in de tabel, en boven zes vraag je een prijs aan. Een standaardles duurt in totaal anderhalf uur, waarvan je ongeveer 45 minuten foilt. Bij vijf of zes personen wordt dat 60 minuten foilen. Wetsuit, impactvest, helm en board zitten in de prijs.
De school neemt leerlingen vanaf 16 en houdt ongeveer 125 kg aan als grens voor de lesboards. De lessen gaan door tot windkracht 4. Je leert op een board van SiFly, en The Foilers verkopen naast SiFly ook Fliteboard. In de lessen begrenst de school de snelheid op hoogstens 20 km/u.
De regels op de Himpenser Wielen
Door de Himpenser Wielen loopt een betonde vaargeul, vaarweg A 017 van de Staande Mast Route tussen Grou en Leeuwarden, met 9 km/u. Het meer zelf staat niet op lijst D (Vaarsnelhedenbesluit Fryslân 2025, bijlagen I en III). Naar onze lezing valt het water buiten de geul daarom niet onder de Friese meerlimieten. Een gemeentelijke regel voor dit meer vonden we niet, zodat het landelijke BPR overblijft, met artikel 8.06 voor snelle motorboten.
Bij het verlaten van het meer kom je op het Langdeel. Op het knooppunt Leeuwarden raadt Varen doe je Samen aan uit beide richtingen op beroepsvaart te letten, te luisteren op marifoonkanaal 10, haaks over te steken en stuurboordwal te houden.
Veeg opzij voor de andere kolommen
| Aanbieder | Water en plaats | Les | Prijs per persoon |
|---|---|---|---|
| Flying Fish (Heeg) | Heegermeer, vanaf Camping Lân & Mar | 45 tot 60 minuten, uitleg en heen en terug inbegrepen | privé € 139,95; 2 p. € 99,95; 3 p. € 89,95; 4 p. € 69,95; 5 p. € 64,95 |
| The Foilers | Himpenser Wielen, Zuiderburen (Leeuwarden) | anderhalf uur, ongeveer 45 minuten foilen (60 bij 5 of 6 personen) | privé € 149; duo op 1 board € 85; duo op 2 boards € 110; 3 tot 6 p. € 80 tot € 55 |
Op het Sneekermeer stopte de school
Offingawier ligt aan het Sneekermeer, in het Fries Snitser Mar, en hoort net als Heeg bij Súdwest-Fryslân. Daar zit EFOIL Friesland, een onderdeel van Sail-a-way Sneekermeer BV. Het bedrijf meldt op zijn homepage dat het met de lessen op de efoil is gestopt. De reden staat er in zijn eigen woorden bij: “Sinds kort is voor het efoilen een geldig vaarbewijs verplicht”. Die melding staat er sinds ten minste 6 mei 2026.
Het artikel waar die eis in staat, is ouder. Artikel 16, eerste lid, onder d van het Binnenvaartbesluit vraagt een klein vaarbewijs voor een schip korter dan 15 meter dat met eigen motor sneller dan 20 km/u kan. In de versie vanaf 1 januari 2021 luidde die bepaling al hetzelfde als nu. Wat later kwam, is voorlichting die de efoil bij naam noemt. Varen doe je Samen zette op 28 maart 2025 een quizvraag online over het klein vaarbewijs bij efoilen en op 5 juni 2026 een pagina met tips en regels voor efoils. Welke tekst of welk moment de school met ‘sinds kort’ bedoelt, schrijft ze niet, en we vullen het niet in.
Het meer zelf staat op lijst D, met 9 km/u, en ook in de vaargeulen geldt 9 km/u. Het blijft een van de vijf snelvaargebieden. Een school die er nu lesgeeft, vonden we niet, en bij onze zoektocht op 13 oktober 2026 kwamen we in heel Friesland geen andere actieve efoilschool tegen dan die in Heeg en Leeuwarden.
Vaarbewijs, registratie en leeftijd boven 20 km/u
Dit deel is geen juridisch advies: we geven de teksten weer zoals we ze lazen, met artikel en vindplaats. Wat elders in Nederland en in België geldt, staat bij de regels voor elektrische boards; hier gaat het om wat in Friesland telt.
Een board met een topsnelheid boven 20 km/u valt onder artikel 16 van het Binnenvaartbesluit (versie vanaf 1 juni 2025). Het tweede tot en met vierde lid onderscheiden twee soorten klein vaarbewijs. Type I geldt voor rivieren, kanalen en meren. Type II geldt daarnaast op maritiem water, en daartoe rekent de Binnenvaartregeling ook de Waddenzee en het IJsselmeer (artikel 1.1 en artikel 7.11b, tweede lid).
Belgische papieren erkent Nederland ook (Binnenvaartregeling, bijlage 7.1): het brevet yachtman, het brevet yachtnavigator en het algemeen stuurbrevet voor alle binnenwateren, het beperkt stuurbrevet voor rivieren, kanalen en meren. Onze lezing is dat op de Friese meren een klein vaarbewijs I of een beperkt stuurbrevet volstaat, omdat het om meren gaat. Voor het IJsselmeer en de Waddenzee, maritiem water, wordt het zo gelezen een klein vaarbewijs II, een algemeen stuurbrevet, een brevet yachtman of een brevet yachtnavigator.
Registratie, leeftijd en zwemvest
Een snelle motorboot moet geregistreerd zijn (BPR, artikel 8.01, eerste lid). Volgens de RDW geldt dat voor een efoil die de 20 km/u kan overschrijden, en de dienst vraagt je eerst contact op te nemen via het formulier op zijn site. Een Belgische registratie telt in Nederland mee (Regeling registratie snelle motorboten 1997, artikel 4).
Voor een snelle motorboot ligt de minimumleeftijd op 18 jaar (BPR, artikel 1.09, eerste lid), en de provincie herhaalt dat getal op haar snelvaarpagina. Wie een snelle motorboot staand bestuurt, draagt een reddingsvest (artikel 8.05, vijfde lid).
Op 5 juni 2026 zette de campagne Varen doe je Samen het voor efoils op een rij, als voorlichting en niet als wet. Boven 20 km/u noemt ze een vaarbewijs, 18 jaar, registratie, een reddingsvest en snel varen alleen in de snelvaargebieden voor waterscooters. Een board dat op 20 km/u begrensd is, kent volgens die pagina minder regels, in de kern die van een gewone kleine motorboot.
Buiten de meren: IJsselmeer en Waddenzee
Voor snel varen op het IJsselmeer en de Waddenzee kijk je in de Regeling snelle motorboten Rijkswateren 1995. Op het IJsselmeer mag een snelle motorboot volgens artikel 1 overdag sneller varen dan 20 km/u. Uitgezonderd zijn de betonde vaargeulen, het water aan de landkant van de extra markering en een strook van 250 meter langs de oever.
Op de Waddenzee is de ruimte kleiner. Snel varen mag daar alleen tussen de boeien van de geulen die de regeling noemt, zoals die naar Harlingen, Kornwerderzand, Vlieland, West-Terschelling, Holwerd, Lauwersoog en Schiermonnikoog. Overal geldt het tweede lid van artikel 1. Snel varen mag nooit binnen 20 meter van de oever of 50 meter van een zwem- of ligplaats, niet bij evenementen en niet bij minder dan 500 meter zicht. In havens en binnen 100 meter van een havenmond mag het evenmin.
Daar komt de natuur bij. Het Besluit beperking toegankelijkheid Waddenzee sluit zeehondengebieden, zoals bij Kornwerderzand, de Blauwe Balg, het Dantziggat, de Holwerderbalg en het Brakzandstergat, van 15 mei tot 1 september, zoals artikel 3 het schrijft. Recreatievaart is daar dan verboden (artikel 7, derde lid). Met een board dat de 20 km/u voorbij kan, heb je op beide wateren naar onze lezing het zwaardere vaarbewijs nodig, het klein vaarbewijs II.
Hoe warm het water wordt tussen april en oktober
Een meetreeks voor de zomertemperatuur van de Friese meren of van het water bij Leeuwarden heeft Rijkswaterstaat niet. Wel meet Rijkswaterstaat bij Vrouwezand, op het IJsselmeer voor de Friese kust tussen Stavoren en Lemmer. Uit de metingen daar hebben we zelf maandgemiddelden berekend, voor twee losse jaren. Lees ze als een richting en niet als de temperatuur van het Heegermeer.
Veeg opzij voor de andere kolommen
| Maand | 2024 | 2025 |
|---|---|---|
| april | 11,0 | 12,0 |
| mei | 17,0 | 15,7 |
| juni | 17,4 | 18,7 |
| juli | 19,7 | 21,1 |
| augustus | 21,1 | 20,0 |
| september | 17,8 | geen gemiddelde |
| oktober | 12,7 | geen gemiddelde |
Tussen april en oktober schoof het maandgemiddelde in die twee jaren van 11 naar iets boven de 21 graden en weer terug naar onder de 13. In mei lagen de twee jaren meer dan een graad uit elkaar. De seizoenen uit de regels vallen grotendeels in de warme maanden. De snelvaargebieden zijn open van 30 april tot en met 30 september, en het badseizoen op de officiële zwemlocaties loopt in 2026 van 1 mei tot en met 31 oktober.
Voor je eerste uur in Heeg of Leeuwarden
In Heeg neem je een handdoek, zwemkleding en droge kleren mee. The Foilers vragen zwemkleding onder het wetsuit, een handdoek en zo nodig zonnebrand. Beide scholen nemen leerlingen vanaf 16 jaar, maar hun grenzen voor het gewicht verschillen: 105 kg per board bij Flying Fish, zo’n 125 kg bij The Foilers. Zit je daartussen, dan blijft volgens die grenzen alleen Leeuwarden over.
Ook wind telt mee: The Foilers noemen hem bij de snelheid waarop een board loskomt, en hun lessen gaan door tot windkracht 4. Met een eigen board kies je zelf je water. Varen doe je Samen raadt een veilige plek aan waar het niet druk is, omdat andere varenden niet altijd rekening houden met hoe snel en wendbaar een efoil is.
Thuis kun je je alvast inlezen in de techniek op de uitleg over de efoil, en wat een eigen board kost, staat bij de prijzen van efoils. De scholen buiten Friesland, van Loosdrecht tot Vlaanderen, vind je in het overzicht om een efoil te huren.
Waar de Friese gegevens vandaan komen
Alle teksten en sites in deze lijst hebben we op 13 oktober 2026 gelezen; de temperatuurmetingen haalden we eerder op, op 3 oktober 2026. Waar we van onze lezing spreken, trekken we zelf een conclusie die geen tekst letterlijk zo formuleert.
Provincie Fryslân en gemeente
- Vaarsnelhedenbesluit Fryslân 2025, Provinciaal blad 2025, 6185, gepubliceerd op 17 april 2025, met bijlagen en toelichting
- Beleidsregel nautisch beheer en vaarwegbeheer Fryslân 2024, artikel 3.8
- Proef met snel varen op het Burgumer Mar, Provinciaal blad 2019, 4249, en de intrekking, Provinciaal blad 2024, 16510
- Zwemlocaties en badseizoen 2026, GS Fryslân, Provinciaal blad 2026, 8239, van 19 mei 2026
- Snelvaarpagina van de provincie en de folder “Handle je pk’s” (2025)
- APV Súdwest-Fryslân, artikel 5:31
Landelijke teksten
- Binnenvaartpolitiereglement, artikelen 1.01, 1.09, 8.01, 8.05, 8.06 en 8.08
- Binnenvaartbesluit, artikel 16, versie vanaf 1 juni 2025 en de versie vanaf 1 januari 2021
- Binnenvaartregeling, artikelen 1.1 en 7.11b en bijlage 7.1
- Regeling registratie snelle motorboten 1997, artikel 4, en de registratiepagina van de RDW
- Regeling snelle motorboten Rijkswateren 1995, artikel 1
- Besluit beperking toegankelijkheid Waddenzee, artikelen 3 en 7
Voorlichting, metingen en aanbieders
- Varen doe je Samen: tips en regels voor efoils (5 juni 2026) en knooppunt Leeuwarden
- Waterland van Friesland over het Heegermeer
- Rijkswaterstaat, watertemperatuur bij Vrouwezand, maandgemiddelden door ons berekend
- Flying Fish, locatie Heeg, met boekingssysteem en veelgestelde vragen
- The Foilers, Leeuwarden
- EFOIL Friesland, melding over het stoppen met lessen
