Η σανίδα SUP που αφήνει την επιφάνεια
Το SUP foil έχει λίγα κοινά με τη φουσκωτή σανίδα που παίρνει κανείς για ήρεμο κουπί δίπλα στην ακτή. Εδώ κάτω από τη γάστρα είναι στερεωμένο ένα foil, δηλαδή η τεχνολογία του hydrofoil μεταφερμένη σε σανίδα SUP. Όσο ανεβαίνει η ταχύτητα, το φτερό που δουλεύει μέσα στο νερό σηκώνει όλο και μεγαλύτερο μέρος από το βάρος σου. Κάποια στιγμή η γάστρα ξεκολλά και γλιστράς πάνω από την επιφάνεια αντί να τη σπρώχνεις μπροστά σου.
Την αρχή ίσως τη γνωρίζεις ήδη από το kite foil ή από το windsurf foil. Αλλάζει μόνο η πηγή της δύναμης. Δεν υπάρχει ούτε kite ούτε πανί. Έχεις το κουπί σου και ό,τι ώθηση σου δώσει ένα κύμα ή μια ρυμούλκηση.
Το μεγάλο κέρδος είναι η αντίσταση, που πέφτει κατακόρυφα. Με τη σανίδα στον αέρα, μέσα στο νερό κόβουν μόνο ο ιστός και το φτερό, και η επιφάνεια σταματά να σε φρενάρει. Κινείσαι πάνω σε φούσκες τόσο μικρές που με ένα κανονικό SUP δεν θα τις έπιανες καν, και ένα μικρό κομμάτι ακτής γίνεται πολύ μεγαλύτερη διαδρομή. Η ταχύτητα και η αίσθηση ότι αιωρείσαι πάνω από το νερό ξεπληρώνουν από μόνες τους τον κόπο της εκμάθησης.
Φτάνει η παραπάνω ταχύτητα για να γίνει το κουπί ένα εντελώς άλλο άθλημα.
Χωρίς πολύ δυνατό κουπί και μεγάλο μπροστινό φτερό, το foil δεν σε σηκώνει μόνο του. Θέλει ένα κύμα, μια φούσκα της ανοιχτής θάλασσας ή ένα σκάφος που θα σε τραβήξει. Την πρώτη ώθηση τη δίνει το κύμα. Το μπροστινό φτερό χτίζει άνωση και η σανίδα βγαίνει από το νερό. Από εκεί και πέρα, την πτήση την κρατούν η ισορροπία και ο ρυθμός με τον οποίο κάνεις κουπί.
Όλα τα αθλήματα με foil πατάνε πάνω στα ίδια εξαρτήματα, που βρίσκονται κάτω από τα πόδια: ιστός, άτρακτος, μπροστινό φτερό και πίσω φτερό, ο λεγόμενος σταθεροποιητής. Τη φυσική πίσω από αυτά την εξηγεί κομμάτι κομμάτι ο οδηγός μας για το hydrofoil. Εδώ φτάνει να ξέρεις τι κάνει το καθένα. Την άνωση τη δίνει το μπροστινό φτερό, και αυτό ορίζει τον χαρακτήρα της βόλτας. Ο σταθεροποιητής από πίσω δεν αφήνει τη μύτη να σηκώνεται ή να βουτά ανεξέλεγκτα. Από τον ιστό εξαρτάται πόσο χώρο έχεις ανάμεσα στη σανίδα και στο νερό, ενώ η άτρακτος καθορίζει πόσο γρήγορα αντιδρά όλο το σύνολο όταν μετακινείς τα πόδια.
Από πού έρχεται η ταχύτητα που σε σηκώνει
Σε κάθε έξοδο με SUP foil το πρόβλημα είναι ένα: να βρεις την ταχύτητα που «ανάβει» το φτερό. Οι συνηθισμένες λύσεις είναι τέσσερις. Η καθεμιά ταιριάζει σε πολύ διαφορετικό είδος αναβάτη.
- Πιάνεις ένα μικρό κύμα όπως θα έκανες με ένα κανονικό SUP. Είναι ο κλασικός δρόμος. Τον παίρνουν οι περισσότεροι αρχάριοι, επειδή την επιτάχυνση τη χαρίζει το ίδιο το κύμα.
- Σε τραβάει σκάφος ή τζετ σκι με ήπιο ρυθμό. Η ρυμούλκηση χωρίζει τις δύο δεξιότητες, έτσι μαθαίνεις πώς φέρεται το foil στον αέρα χωρίς να πρέπει την ίδια στιγμή να διαβάζεις και το κύμα. Πολλοί βρίσκουν με αυτόν τον τρόπο την πρώτη τους σταθερή πτήση.
- Downwind σε ανοιχτή θάλασσα, πάνω στις φούσκες που κουβαλά ο αέρας. Κάνεις κουπί πάνω σε μια φούσκα που κινείται, ανεβαίνεις στο foil και μετά, με pumping, φτάνεις στην επόμενη. Είναι η μορφή του SUP foil που ανταμείβει περισσότερο και ταυτόχρονα η πιο απαιτητική, γιατί θέλει φυσική κατάσταση, σίγουρο pumping και ψυχραιμία μακριά από την ακτή.
- Σηκώνεσαι με κουπί σε επίπεδο νερό, με μεγάλο μπροστινό φτερό. Εδώ δεν έχεις ούτε κύμα ούτε ρυμούλκηση, μόνο κοφτές, εκρηκτικές κουπιές μέχρι να σηκωθεί η σανίδα. Οι δυνατοί κωπηλάτες τα καταφέρνουν. Οι περισσότεροι το αφήνουν για αργότερα.
Στα γόνατα πριν σταθείς όρθιος
Όποιον δρόμο κι αν διαλέξεις, προχωράς σε στάδια. Τις πρώτες εξόδους τις περνάς στα γόνατα, για να καταλάβεις τι κάνει το foil πριν χρειαστεί να σταθείς πάνω του. Ακολουθούν κοντές πτήσεις, ενός ή δύο δευτερολέπτων, και τη σανίδα την προσγειώνεις εσκεμμένα αντί να περιμένεις να σε πετάξει. Οι μεγάλες πτήσεις βγαίνουν όταν ενώνεις τις μικρές. Δεν φτάνεις εκεί αν απλώς κρατιέσαι λίγο περισσότερο κάθε φορά.
Δύο λάθη εμφανίζονται νωρίς. Γέρνεις πολύ πίσω, η σανίδα ανεβαίνει ώσπου το φτερό σπάσει την επιφάνεια, χάνει το κράτημά του και σε ρίχνει. Αυτό το λένε «ventilation», και η θεραπεία είναι λιγότερο βάρος στο πίσω πόδι. Το δεύτερο είναι το «porpoising»: η μύτη πηγαίνει πάνω και κάτω σαν τραμπάλα, που τις περισσότερες φορές σημαίνει ότι διορθώνεις αργά και με υπερβολικές κινήσεις. Και τα δύο φεύγουν με μικρότερες μετατοπίσεις βάρους, που γίνονται πιο νωρίς.
Κάπου μετά τις πρώτες εξόδους έρχεται αυτό που κάνει το άθλημα εθιστικό για τους περισσότερους, το pumping. Με το foil στον αέρα, ανεβοκατεβάζεις τη σανίδα με τα πόδια. Η κίνηση δίνει ενέργεια πίσω στο φτερό και κρατά την πτήση ζωντανή ανάμεσα στα κύματα, και με καλό pumping δένεις τη μια φούσκα με την επόμενη. Πάνω σε αυτό στηρίζεται όλο το downwind SUP foil, όπου ο αναβάτης ακολουθεί τις φούσκες της ανοιχτής θάλασσας, καμιά φορά για χιλιόμετρα σε ένα μόνο πέρασμα, χωρίς η σανίδα να αγγίξει το νερό. Σε ένα τέτοιο πέρασμα το κουπί σε βοηθά κυρίως να πιάσεις την πρώτη φούσκα. Μετά τη δουλειά την κάνουν τα πόδια.
Τι κύμα ζητάς στις πρώτες εξόδους
Ένα απότομο κύμα που σπάει γρήγορα σου αφήνει κλάσματα του δευτερολέπτου για να πετύχεις το σήκωμα. Πάνω σε τέτοιο κύμα δεν μαθαίνει κανείς. Για τις πρώτες εξόδους ψάχνεις μικρά, αργά κύματα που έρχονται από μακριά και μαλακά, με σημείο σπασίματος που φαίνεται καθαρά. Όσο πιο προβλέψιμο είναι το κύμα, τόσο πιο εύκολα βρίσκεις τη στιγμή για να ανέβεις στο foil.
Ποιο μέγεθος κύματος σε βολεύει εξαρτάται από το βάρος σου και από το μπροστινό φτερό που χρησιμοποιείς. Όσοι ζυγίζουν περισσότερο χρειάζονται περισσότερη ώθηση πριν το foil χτίσει αρκετή άνωση. Δύο αναβάτες, ίδιο ακριβώς φτερό. Ένα κύμα που σηκώνει τον ελαφρύ μπορεί να μη σηκώσει τον βαρύτερο, και τότε ο δεύτερος έχει δύο δρόμους, μεγαλύτερο μπροστινό φτερό ή μεγαλύτερο κύμα.
Βάθος, ρεύματα και βυθός
Το νερό πρέπει να έχει βάθος τουλάχιστον 100 με 120 cm, και ακόμη περισσότερο με μακρύ ιστό, αλλιώς το foil θα χτυπήσει στον πυθμένα. Οι περισσότεροι ιστοί έχουν μήκος από μισό μέτρο μέχρι ένα ολόκληρο μέτρο, και πάνω σε αυτό προσθέτεις γενναίο περιθώριο για τις πτώσεις. Πρόσεχε τα ρεύματα. Επηρεάζουν και τη σταθερότητα και τη γραμμή που τελικά ακολουθείς. Ο πλάγιος αέρας δυσκολεύει την ισορροπία, ενώ λίγος αέρας από πίσω βοηθά να ανέβεις στο foil.
Πριν βγεις, κοίτα τον βυθό. Η άμμος συγχωρεί ένα φτερό από άνθρακα πολύ περισσότερο από έναν ύφαλο ή τα βράχια. Όσο ακόμη πέφτεις συχνά, λοιπόν, προτιμάς κύμα που σπάει πάνω σε αμμουδιά από ένα πέρασμα πάνω από ρηχό ύφαλο. Μετράει και ο κόσμος. Ένα foil ανάμεσα σε σέρφερ που περιμένουν το κύμα είναι κίνδυνος για όλους, και μια γωνιά χωρίς κόσμο είναι καλύτερη επιλογή, ακόμη κι αν τα κύματα εκεί δεν σε τραβούν τόσο.
Η σανίδα μπαίνει ανάποδα στο νερό
Τη σανίδα τη βάζεις στο νερό ανάποδα, με το foil να κοιτά προς τα πάνω, και προχωράς μέχρι να έχεις από κάτω τουλάχιστον 120 cm. Μόνο εκεί τη γυρίζεις. Έτσι το φτερό δεν σέρνεται ποτέ στον βυθό και μένει ακέραιο. Το βάθος το παρακολουθείς σε όλη την έξοδο, ειδικά αν το ρεύμα σε παρασύρει προς μια αμμώδη ξέρα.
Ο βασικός εξοπλισμός ασφαλείας για SUP foil είναι λουρί (leash), κράνος, παπούτσια νεοπρενίου και σωσίβιο γιλέκο, και χωρίς αυτά δεν βγαίνεις. Μην εξασκείσαι ποτέ κοντά σε άλλους ανθρώπους. Τα φτερά του foil είναι κοφτερά και βαριά, και μια σύγκρουση μαζί τους μπορεί να προκαλέσει σοβαρούς τραυματισμούς.
Μεγάλο φτερό και σανίδα με όγκο για αρχή
Ο πρώτος πραγματικός συμβιβασμός αφορά το μέγεθος του μπροστινού φτερού. Ένα μεγάλο φτερό σε ανεβάζει στο foil πολύ πιο εύκολα. Το πληρώνεις σε τελική ταχύτητα. Ένα μικρότερο είναι πιο γρήγορο και πιο ζωηρό, όμως το σήκωμα δυσκολεύει και η ισορροπία θέλει περισσότερη δουλειά. Οι περισσότεροι μαθαίνουν πιο γρήγορα με περισσότερη επιφάνεια φτερού από όση νομίζουν ότι χρειάζονται, και πέφτουν σε μικρότερο μέγεθος αργότερα.
Με το μήκος της σανίδας η λογική είναι παρόμοια. Μια μακρύτερη σανίδα κάθεται πιο σταθερά και πιάνει πιο εύκολα το κύμα, αλλά στρίβει νωθρά. Πλάτος και πάχος επηρεάζουν πόσο σταθερή νιώθεις τη σανίδα κάτω από τα πόδια, και μια στενότερη σανίδα επιταχύνει και αντιδρά πιο γρήγορα. Μένει ο όγκος. Στις πρώτες εξόδους μετράει πάρα πολύ. Με αρκετό όγκο στέκεσαι και κάνεις κουπί άνετα πριν ακόμη αρχίσεις να κινείσαι. Οι σανίδες με μικρό όγκο φτιάχνονται για όσους ξέρουν ήδη να σηκώνονται με το κουπί.
Ο ιστός, και πότε έχει νόημα ένα μοτέρ
Το μήκος του ιστού αλλάζει την αίσθηση περισσότερο απ’ όσο περιμένουν οι περισσότεροι. Ένας κοντός ιστός σε κρατά πιο κοντά στην επιφάνεια, κάτι που συγχωρεί λάθη όταν το νερό είναι ρηχό και τα κύματα μικρά. Ένας μακρύτερος σου δίνει χώρο να πετάς πιο ψηλά και να περνάς πάνω από κυματάκια και φούσκες της ανοιχτής θάλασσας χωρίς να ακουμπήσεις. Οι ιστοί αλουμινίου κοστίζουν λιγότερο και αντέχουν το άγαρμπο μεταχείρισμα. Οι ιστοί από άνθρακα είναι πιο άκαμπτοι και πιο ελαφριοί, και η ακαμψία αυτή φαίνεται στον πιο ακριβή έλεγχο της σανίδας.
Το σύνολο το διαλέγεις με βάση το επίπεδο και το βάρος που έχεις, όχι με βάση το μοντέλο που οδηγεί κάποιος καλός αναβάτης. Για βοήθεια από μοτέρ υπάρχει το foil assist. Αναλαμβάνει το σήκωμα, εκεί όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος της δυσκολίας, και τα περισσότερα συστήματα μπαίνουν στη σανίδα που ήδη έχεις. Ένα SUP με μοτέρ πάει ένα βήμα πιο πέρα και μπορεί να αφήσει όλη την πρόωση στο μοτέρ του, με το κουπί πάνω στη σανίδα για εφεδρεία. Με το foil assist πάντως, μόλις η σανίδα πετάξει, οι περισσότεροι συνεχίζουν να γλιστρούν και να κάνουν pumping χωρίς ρεύμα.
Συντήρηση και καλοί τρόποι στο νερό
Οι επιφάνειες του foil είναι βιδωμένες σε μεταλλικό σκελετό που περνά τη ζωή του μέσα στο νερό. Μετά από κάθε έξοδο ξεβγάζεις τα πάντα με γλυκό νερό. Μετά από θάλασσα, ποτέ μην το παραλείψεις. Το foil στεγνώνει πριν ξαναμπεί στη θήκη. Κάθε τόσο βγάζεις τον ιστό από τη σανίδα, αντί να τον αφήνεις συναρμολογημένο όλη τη σεζόν.
Τις βίδες τις ελέγχεις πριν βγεις. Οι ανοξείδωτες βίδες μέσα σε ιστό αλουμινίου κολλάνε με τον καιρό από γαλβανική διάβρωση. Βάλε κατάλληλο γράσο κατά του κολλήματος (anti-seize) και λύνε τις ενώσεις πού και πού, αντί να περιμένεις να φαγωθεί μια βίδα σε κάποιο πάρκινγκ. Όταν η αίσθηση από το foil γίνεται αόριστη κάτω από τα πόδια, μια χαλαρή βίδα της ατράκτου είναι από τις πιο κοινές αιτίες.
Στη μεταφορά τα φτερά θέλουν προστασία. Η μπροστινή και η πίσω ακμή τους είναι λεπτές, και ένα μικρό χτύπημα σε οποιαδήποτε από τις δύο κοστίζει σε απόδοση στο νερό και μπορεί αργότερα να εξελιχθεί σε αποκόλληση των στρώσεων. Οι θήκες για τα φτερά κοστίζουν λίγα μπροστά στην τιμή ενός καινούργιου μπροστινού φτερού. Ένα foil που χτυπιέται ελεύθερο στο πορτμπαγκάζ συνήθως φτάνει στον προορισμό με κάποια ζημιά.
Πού επιτρέπεται να βγεις με foil το ορίζει ο νόμος κάθε κράτους, συχνά και ένας χωριστός κανονισμός για τη συγκεκριμένη λίμνη ή ακτή, και κάπου το foil δεν μετράει σαν απλή σανίδα κουπιού, οπότε μάθε τι ισχύει πριν φορτώσεις τη σανίδα. Εξίσου μετράνε οι άγραφοι κανόνες. Κολυμβητές, σέρφερ και άλλοι κωπηλάτες δικαιούνται μεγάλη απόσταση από κάτι που κουβαλά από κάτω ένα κοφτερό φτερό.
Συχνές ερωτήσεις
Τι ακριβώς κάνει ένα SUP foil;
Παίρνει μια σανίδα του κουπιού και τη βγάζει από το νερό. Από κάτω της στερεώνεται ένα foil, και με αρκετή ταχύτητα το βυθισμένο φτερό βγάζει τόση άνωση που σηκώνει ολόκληρη τη γάστρα. Κουπί συνεχίζεις να κάνεις, απλώς πετάς.
Χρειάζεται κύμα για SUP foil, και πόσο βαθύ νερό;
Όχι απαραίτητα κύμα, κάτι όμως πρέπει να σου δώσει την αρχική ταχύτητα. Τις περισσότερες φορές το κάνει ένα μικρό κύμα ή μια φούσκα της ανοιχτής θάλασσας, αλλά το ίδιο αποτέλεσμα έχει και η ρυμούλκηση από σκάφος ή τζετ σκι. Δυνατοί κωπηλάτες με μεγάλο μπροστινό φτερό σηκώνονται και σε επίπεδο νερό με σκέτο κουπί, που είναι και ο πιο δύσκολος τρόπος για να ξεκινήσει κανείς. Για το βάθος, μέτρα πρώτα τον ιστό: το νερό πρέπει να είναι βαθύτερο από το μήκος του, συν ένα περιθώριο για τις πτώσεις. Στην πράξη θέλεις το λιγότερο 100 με 120 cm, και με μακρύ ιστό κι άλλο. Πιο ρηχά, ο ιστός ή το φτερό μπορεί να ακουμπήσει στον πυθμένα, να πάθει ζημιά το foil και να βρεθείς στο νερό χωρίς καμία προειδοποίηση.
Μεγάλο ή μικρό μπροστινό φτερό για αρχή;
Μεγάλο. Σηκώνεσαι νωρίτερα και πιο ήρεμα, με λίγη ταχύτητα. Χάνεις κάτι από την τελική, αλλά όσο μαθαίνεις αξίζει.
Μαθαίνεται πιο εύκολα από το efoil το SUP foil;
Όχι. Θέλει περισσότερη δουλειά, γιατί κανένα μοτέρ δεν σε σπρώχνει. Την ταχύτητα τη βγάζεις με το κουπί και το ύψος της πτήσης το ελέγχεις μόνο με το βάρος του σώματος. Οι περισσότεροι περνούν τις πρώτες εξόδους γονατιστοί ή με πολύ κοντές πτήσεις, και μόνο μετά σηκώνονται όρθιοι και μένουν πάνω. Όποιος θέλει βοήθεια από μοτέρ μπορεί να βάλει foil assist για το πιο δύσκολο κομμάτι, το ξεκίνημα.
Τι προστατευτικό εξοπλισμό χρειάζεσαι;
Λουρί, κράνος, γιλέκο πρόσκρουσης ή σωσίβιο και παπούτσια νεοπρενίου. Οι ακμές των φτερών κόβουν, οπότε κράτα απόσταση από κόσμο.