Tien kilometer per uur. Harder mag op Bonaire geen vaartuig binnen 75 meter van de laagwaterlijn, en een Fliteboard komt volgens de maker pas rond de 20 km/u los van het water. Uit die twee getallen volgt bijna alles over efoilen op het eiland. Volgens ons vlieg je daardoor pas een eind uit de kust, en bij een van de aanbieders begint de les op een boot.
Bonaire is sinds 10 oktober 2010 een deel van Nederland, en toch helpt wat je van de Loosdrechtse Plassen of de Brouwersdam kent je hier weinig. Het eiland heeft eigen verordeningen, het water eromheen valt onder een eigen BES-wet en de kustzone is een marien park met een beheerder die meer vraagt dan de wet. Betalen doe je in dollars.
Efoilscholen en verhuur rond Kralendijk
Op hun eigen sites vonden we vier namen met een efoilaanbod, en alle vier geven een adres in of bij Kralendijk. Prijzen in dit deel: bekeken op 3 oktober 2026 en op 13 oktober 2026 ongewijzigd, steeds in dollars zoals de aanbieders ze zelf noemen.
E-foil Bonaire en Salu Watersports
E-foil Bonaire werkt met Fliteboards en een Flitescooter, en start vanaf een pontonboot: zo foil je in diep water, weg van de koraalriffen. Aan de voorkant van de boot zit een platform met een trap het water in. Tijdens de les blijf je dicht bij de boot en volg je de aanwijzingen die je via een waterdichte headset vanaf de boot krijgt. Instructeur, helm en impactvest horen bij het aanbod. Als adres noemt de site Watersport Center Bonaire bij Corallium Hotel & Villas in Kralendijk, en de tours vertrekken bij Delfins Beach Resort.
De prijslijst rekent per boeking: $ 150 voor één persoon met privé-instructie en coaching, $ 250 voor twee personen die samen een board delen of er een bij boeken. Met z’n drieën betaal je $ 340, met z’n vieren $ 430. Vijf personen betalen samen $ 520, en een privégroep van zes $ 600. Een begeleide huur of privéles van 45 minuten kost $ 140, en wie zelfstandig kan foilen, huurt 45 minuten voor $ 100. De boot erbij kost $ 50 per uur.
Voor foilers die het al redelijk kunnen zijn er twee tours van ongeveer twee uur. De Sunrise Tour vertrekt bij het eerste licht boven Kralendijk, de Sunset Tour gaat langs de kust en eindigt met een drankje bij Karels Pier.
Salu Watersports noemt ook Delfins Beach Resort als contactadres. Salu geeft les op zorgvuldig gekozen plekken rond het eiland, vanaf 10 jaar, op efoils van meerdere merken die het bedrijf niet bij naam noemt. Je kiest tussen een privéles en een groep van hoogstens vier, ervaren efoilers kunnen huren, en ook hier zijn er sessies bij zonsopkomst en zonsondergang. Prijzen staan niet op de site. Of Salu en E-foil Bonaire iets met elkaar te maken hebben, staat op geen van beide sites; omdat ze allebei Delfins Beach Resort noemen en een vergelijkbaar aanbod hebben, staan ze hier samen.
De prijslijst van Watersport Center Bonaire
Op het adres dat E-foil Bonaire noemt, publiceert Watersport Center Bonaire een eigen lijst onder de kop ‘E-Foiling Lesson & Tour’. Het gaat om een privétocht met de boot, waarbij de duur meegroeit met de groep: één persoon vaart een uur, vijf personen drie uur. De lijst begint bij $ 200 voor één persoon en loopt via $ 250, $ 300 en $ 360 op tot $ 400 voor vijf; een extra board of een extra uur kost $ 100. Welke van de twee lijsten bij Corallium nu geldt, staat op geen van beide sites, dus vraag het na voordat je boekt.
Wave & Wheels aan het strand
Wave & Wheels Bonaire zit aan de kust van Kralendijk, direct aan het strand, en noemt zich een “officieel Flite Service Centre op Bonaire”. De Fliteboard Duo Experience kost $ 85 per persoon. Ieder staat op een eigen Fliteboard, met een impactvest en een helm, en een gecertificeerde instructeur van Flite geeft de les. Wil je liever alleen, dan is er de Fliteboard Solo Experience, een privéles één op één; de prijs daarvan vraag je bij Wave & Wheels zelf na.
E-foil Bonaire en Wave & Wheels noemen allebei Fliteboard als merk. Hoe de modellen van dat merk verschillen in accu, vleugel en gewicht, staat bij de Fliteboard-efoils.
Waarom het vaarbewijs hier niet meetelt
Het Kenniscentrum voor beleid en regelgeving van de Rijksoverheid schrijft het zonder omwegen: een wet van Europees Nederland geldt niet vanzelf op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Het Binnenvaartpolitiereglement (BPR) geldt volgens artikel 2 van zijn Vaststellingsbesluit op openbare wateren “in het Rijk”. Bonaire, Caribisch Nederland en de BES-eilanden komen in het BPR niet voor, en evenmin in de Binnenvaartwet of het Binnenvaartbesluit.
Naar onze lezing vallen zo op Bonaire het klein vaarbewijs, de leeftijdsgrens van 18 jaar, de registratie bij de RDW en de snelheids- en zwemvestregels van het BPR weg. In Nederland gelden ze wel, en in België heb je met weer andere teksten te maken; wat er op de Nederlandse en Belgische binnenwateren geldt, staat apart uitgewerkt.
De Wet maritiem beheer BES
Sinds 10 oktober 2010 regelt de Wet maritiem beheer BES het water rond het eiland, en Rijkswaterstaat voert die wet uit. Artikel 1 vat het begrip ‘schip’ ruim op: ook “een draagvleugelboot” hoort erbij, en elk vergelijkbaar drijvend voorwerp. Wij lezen daarin dat een efoil een schip is in de zin van deze wet.
Artikel 15, eerste en derde lid, verklaart de internationale aanvaringsregels van toepassing in de havens en de territoriale zee, en het Havenreglement Bonaire zegt in artikel 8 hetzelfde voor de haven. Artikel 25, tweede lid, vraagt bij badplaatsen en steigers dat niemand gevaar, schade of hinder veroorzaakt. En artikel 26, derde lid, geeft de minister de ruimte om regels te stellen voor snelle kleine vaartuigen, maar een regeling op grond daarvan voor de BES-eilanden hebben we niet gevonden.
Wat we niet vonden
In de BES-wetten en de eilandverordeningen die we doorliepen, staat geen regel die van een efoiler een bewijs van bekwaamheid, een minimumleeftijd of een zwemvest vraagt. Leeftijdsgrenzen bepalen de scholen zelf; Salu Watersports noemt 10 jaar.
Tien kilometer per uur binnen 75 meter van de kust
De regel die een efoiler het meest raakt, staat in de Waterveiligheidsverordening Bonaire, afgekondigd in A.B. 1974, no. 5, en voor het openbaar lichaam opnieuw vastgesteld in A.B. 2010, no. 20. Artikel 2 bepaalt dat geen vaartuig binnen 75 meter van de laagwaterlijn sneller gaat dan 10 km per uur of hinder veroorzaakt.
Leg daar de uitleg van Fliteboard naast: je hebt rond de 20 km/u nodig om op de vleugel te komen. Op Bonaire vlieg je volgens ons dus pas voorbij die strook van 75 meter. De weg ernaartoe en terug leg je langzaam af, en afremmen doe je ruim voordat je de strook weer in vaart.
In de baai van Kralendijk, die het Havenreglement tot de haven rekent (artikel 1), vraagt artikel 7 van motorvaartuigen bovendien een matige snelheid zonder hinderlijke golfslag, naar onze lezing ook van een efoil.
Wat STINAPA daarbovenop vraagt
STINAPA, de beheerder van het mariene park, vraagt op zijn pagina over varen meer dan de verordening. Daar staat dat je in het hele park hoogstens 10 km/u vaart, door een veld met mooringboeien hoogstens 5 km/u, en dat je minstens 50 meter afstand houdt tot een afgemeerde boot. Getrokken watersport hoort volgens STINAPA niet in het park, en wie langs de mooringboeien vaart, blijft aan de zeekant ervan. Over foilen schrijft STINAPA op de pagina voor kiters en windsurfers dat het mag in het donkerblauwe water, op minstens 75 meter van de kust.
Met 10 km/u in het hele park komt een efoil niet los, en toch schrijft dezelfde beheerder dat foilen in het donkerblauwe water mag. Een wettelijke grondslag vonden we alleen voor de 10 km/u binnen 75 meter van de laagwaterlijn; de overige verzoeken zijn beleid van de beheerder. Wel verplicht de Eilandsverordening natuurbeheer Bonaire iedereen om de aanwijzingen van de beheerder op te volgen (artikel 8, zesde lid). Of een tekst op een website zo’n aanwijzing is, zegt geen van beide teksten. Vraag het daarom na bij de school, die je volgens het parkbesluit over de regels van het park moet inlichten.
Het Bonaire National Marine Park
Bijna overal waar je op Bonaire het water in gaat, ben je in het park. De Eilandsverordening instelling onderwaterpark Bonaire van 27 maart 2018 (AB 2019 Nr. 3) legt in artikel 1, tweede lid, de grens vast: het water rond het eiland van de hoogwaterlijn tot de dieptelijn van 60 meter. Klein Bonaire, het eilandje op ongeveer 2 km ten westen van Kralendijk, hoort er ook bij. Volgens STINAPA beslaat het park ongeveer 27 km², en zowel Lac als Klein Bonaire staan op de lijst van Ramsar, het verdrag voor wetlands.
Twee reservaten aan de noordwestkust, tussen Boka Slagbaai en Playa Frans en tussen landhuis Karpata en de steiger bij het Gotomeer, zijn zonder vergunning gesloten, doorvaren en traditionele visserij uitgezonderd. Zo staat het in artikel 3, eerste en tweede lid, van het Eilandsbesluit onderwaterpark Bonaire van 25 augustus 2010 (A.B. 2010, no. 14, in de versie die geldt vanaf 1 januari 2023).
Vergunning, natuurbijdrage en tag
Wie in het park tegen betaling les geeft of watersportmateriaal verhuurt, heeft een vergunning van het bestuurscollege nodig (artikel 14, eerste lid, van het parkbesluit). Zo’n bedrijf moet zijn klanten ook over de parkregels inlichten (artikel 19, derde lid). STINAPA schrijft op de pagina over vergunningen dat commerciële aanbieders een exploitatievergunning van het Openbaar Lichaam Bonaire nodig hebben en dat rangers daarop controleren.
Het Eilandsbesluit natuurbeheer Bonaire staat in artikel 2 geen gebruik van een natuurpark toe zonder die bijdrage, en de bijlage zet het bedrag onder a op $ 40 per gebruiker per kalenderjaar. Vrijgesteld zijn volgens artikel 3, tweede lid, wie “jonger dan 13 jaar” is en inwoners van Bonaire, Curaçao, Aruba, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. STINAPA schrijft op zijn vragenpagina ‘under 12’; naar onze lezing beslist bij een kind van 12 de tekst van het besluit.
Een bedrijf dat parkgebruik aanbiedt, moet de bijdrage innen of het betaalbewijs controleren (artikel 4, vierde lid), en de tag draag je zichtbaar en laat je op verzoek zien (artikel 6, vijfde en zesde lid). Betalen kan via het portaal van STINAPA, waarna je een e-mail met een QR-code krijgt.
Koraal, schildpadden en een foilbeleid in voorbereiding
Dieren of planten uit een natuurpark halen zonder vergunning mag niet (artikel 7, eerste lid, van het Eilandsbesluit natuurbeheer), en STINAPA schrijft op de regels voor stranden dat je in het mariene park niets weghaalt en niets achterlaat. Ook vraagt STINAPA alle parkgebruikers om hun spullen, neopreen bijvoorbeeld, te ontsmetten tegen stony coral tissue loss disease, een ziekte die steenkoralen aantast.
Het beheerplan van STINAPA uit 2022 gaat ook over foils. Er staat dat foils, efoils inbegrepen, op Bonaire in gebruik zijn en dat STINAPA werkt aan strikte controles. De reden: een hydrofoil kan een zeeschildpad dodelijk verwonden, en schildpadden horen een foil nauwelijks aankomen. Als activiteit 2.5.2 staat een foilbeleid gepland.
Lac Bay, de lagune aan de oostkust
Lac Bay ligt zo’n 7 km ten zuidoosten van Kralendijk, aan de oostkant van het eiland. Het is een ondiepe lagune achter een franjerif, met zeegras en volgens STINAPA het grootste mangrovebos van Caribisch Nederland. In de memorie van toelichting bij de parkverordening staat dat zeeschildpadden er foerageren.
Voor motorboten heeft Lac een eigen snelheid. Artikel 37, eerste lid, van het Eilandsbesluit onderwaterpark houdt ze buiten de betonde vaargeul van Cai naar Sorobon op hoogstens twee knopen en in die geul op hoogstens vier, omgerekend 3,7 en 7,4 km/u. Artikel 38 sluit waterscooters (jetski’s) in Lac uit, artikel 39 het kiten. Wat een ‘motorboot’ of een ‘jet ski’ is, omschrijft het besluit nergens.
Naar onze lezing is een efoil een motorboot in de zin van artikel 37. Dan blijft hij in Lac ver onder de snelheid waarop hij gaat vliegen, en binnen de regels kom je in de lagune niet los van het water. Een board dat met een waterstraal wordt aangedreven, kan bovendien onder artikel 38 vallen.
De kaart van STINAPA voor Lac toont een windsurfgebied, een zone voor snorkelen en kajakken en keerboeien, maar geen zone voor motorvaartuigen of efoils. STINAPA schrijft dat foilwindsurfen in Lac op dit moment gedoogd wordt, omdat er nog geen zone voor bestaat, en dat er gesprekken over een nieuwe indeling lopen.
Wind en water rond het eiland
Meteo Curaçao beschrijft het klimaat van de ABC-eilanden als semi-aride, met een gestage, matige tot vrij krachtige wind uit het oosten. De droge tijd loopt van februari tot en met mei, de regentijd van oktober tot en met januari, en juli tot en met september is een overgang.
Een windreeks van Bonaire zelf hadden we niet; de dichtstbijzijnde lange reeks komt van de luchthaven Hato op Curaçao en geldt hier als maat voor de regio. Over 1991 tot en met 2020 waaide het daar gemiddeld 11,4 knopen, omgerekend 21 km/u, en in elke maand uit het oosten. Juni had het hoogste gemiddelde met 12,7 knopen, oktober het laagste met 9,5.
Wat de oostenwind betekent bij Kralendijk
De oostkust vangt de golven van de oceaan; de publieke moorings liggen grotendeels langs de lijzijde en rond Klein Bonaire. Volgens ons zitten Kralendijk en alle efoiladressen op die lijzijde, en daar komt de wind dus van het land af. Valt je accu leeg, dan drijf je van de kust weg en niet ernaartoe. Naar onze lezing is dat ook de reden dat E-foil Bonaire zijn leerlingen dicht bij de boot houdt.
De stroming is volgens het beheerplan niet te voorspellen, maar zelden sterker dan 0,5 m/s, en langs de lijzijde loopt ze vooral naar het noorden. Op de reeks van Hato zijn september, oktober en november naar onze lezing de rustigste maanden, mei en juni de winderigste.
Watertemperatuur en orkaanseizoen
NOAA Coral Reef Watch geeft voor de ABC-eilanden een langjarige zeetemperatuur van 25,7 °C in februari tot 28,0 °C in september en oktober.
Het orkaanseizoen loopt van 1 juni tot en met 30 november, met een piek van augustus tot en met oktober. Het beheerplan telt tussen 1944 en 2010 twee orkanen die Bonaire raakten, en geen zware orkaan die er aan land kwam.
Vlucht, accu en heffingen
Het toerismebureau van Bonaire noemt directe vluchten vanaf Schiphol met Corendon, KLM en TUI, en dagelijkse verbindingen vanaf Aruba en Curaçao met Z Air, WinAir en Divi Divi Air. Een route vanaf Brussel staat er niet bij: ook wie in Vlaanderen woont, vindt op die lijst geen andere Europese luchthaven dan Schiphol.
Een eigen efoil meenemen stuit op de accu. Fliteboard schrijft dat zijn efoilaccu’s niet mee mogen in een passagiersvliegtuig en verwijst naar adressen die een Flitecell verhuren. Op Bonaire is dat Wave & Wheels, met een Flitecell en lader voor $ 48, en de winkel schrijft er zelf bij: “Als je al een Fliteboard hebt maar de accu niet mee kunt nemen op de vlucht, zorgen wij dat je toch volop kunt rijden.” Wat er bij accu’s verder komt kijken, van capaciteit tot vervoer, lees je bij de efoilaccu.
Dollars, natuurbijdrage en Visitor Entry Tax
De Wet geldstelsel BES maakt de Amerikaanse dollar tot munteenheid (artikelen 1 en 2, eerste lid), sinds 1 januari 2011, en schrijft ‘USD’ of ‘$’ vóór het bedrag voor (artikel 2, tweede lid).
Naast de natuurbijdrage van $ 40 betaal je de Visitor Entry Tax. De Toeristenbelastingverordening Bonaire 2022 zet die in artikel 5, eerste lid, op USD 75 per bezoeker per verblijf. Voor onder meer inwoners van Aruba, Curaçao, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten en voor kinderen onder de 13 is het USD 10 (artikel 5, tweede lid). De belasting is verschuldigd bij het begin van het verblijf en geldt een maand (artikel 6, eerste lid); betalen gaat via de site van het openbaar lichaam. Een volwassene die onder geen vrijstelling en geen lager tarief valt, rekent zo op $ 115 aan heffingen voordat de eerste les begint.
Welk deel van het jaar
De rustigste wind valt naar onze lezing in september tot en met november, en precies die maanden vallen in het orkaanseizoen, oktober en november ook nog in de regentijd. Februari tot en met mei is de droge tijd; mei hoort op de reeks van Hato al bij de winderigste maanden, en in februari is het zeewater op zijn koelst, al blijft het boven de 25 °C.
De bronnen, van eilandverordening tot NOAA
De wetten, verordeningen en pagina’s van STINAPA zijn op 13 oktober 2026 gelezen. De prijzen van de aanbieders, genoteerd op 3 oktober 2026, stonden op 13 oktober 2026 nog zo online. De windreeks van Hato en de zeetemperaturen van NOAA raadpleegden we eveneens op 3 oktober 2026. Elke wet, verordening en pagina van STINAPA staat hierboven gelinkt bij de regel waar het om gaat. Prijzen en beleid veranderen, en deze pagina lopen we elk half jaar opnieuw na.
