Windfoil, czyli windsurfing na foilu

Deska windsurfingowa z foilem pod spodem

Od 8 do 10 węzłów wiatru: tyle wystarcza, żeby windfoil był już w powietrzu. Na jeziorach daleko od morza i w osłoniętych zatokach daje to ogromną przewagę, bo wiatr rzadko rozkręca się tam tak jak na otwartym wybrzeżu.

Sam sprzęt łatwo opisać. Bierzesz deskę windsurfingową i od spodu montujesz hydrofoil. Nad pokładem wszystko zostaje po staremu, od masztu i bomu po żagiel i sposób, w jaki stoisz. Pod pokładem zaczyna się inny świat. Powyżej pewnej prędkości skrzydło zanurzone w wodzie wytwarza tyle siły nośnej, że unosi deskę razem z tobą. Od tej chwili nie płyniesz już po wodzie, tylko lecisz nad nią.

Nazw krąży kilka: windfoil, wind foil, windsurfing foil albo windsurfing na foilu. Wszystkie oznaczają to samo. Łatwo za to pomylić go z wingfoilem, w którym żagla na maszcie nie ma wcale, a napęd daje nadmuchiwane skrzydło trzymane w dłoniach. To inny sport, choć pod wodą pracuje bardzo podobny foil.

Wiatr i pędnik zostają takie, jakie znasz z windsurfingu, a mimo to windfoil robi z tej dyscypliny coś zupełnie nowego.

Deska zawieszona nad powierzchnią prawie nie napotyka oporu i pędzi dużo szybciej. Foil pomaga też przy skokach i zwrotach, a sterowanie robi się wyraźnie precyzyjniejsze. Siły potrzeba mniej niż na klasycznym windsurfingu, a żagiel może mieć do 2 m² mniej powierzchni. Nauczy się tego każdy, kto już pływa na windsurfingu.

Prędkość to tylko część uroku. Na krótkiej, poszarpanej fali deska ze statecznikiem obija się o każdą zmarszczkę, a foil trzyma cię ponad nimi i jazda staje się gładka, prawie bezgłośna. Drugi raz różnicę czuć w drodze powrotnej. Na foilu idziesz ostrzej do wiatru i nie tracisz przy tym prędkości, a powrót pod wiatr przestaje być najcięższym kawałkiem całego wyjścia na wodę.

Od niszy do igrzysk olimpijskich

Windfoil dorósł szybko. Zaczynało się od niszowych eksperymentów windsurferów pływających przy słabym wietrze, a dziś windfoil stoi na samym szczycie dyscypliny. Na igrzyskach w Paryżu w 2024 olimpijskie regaty windsurfingowe rozegrano na foilach klasy iQFOiL, a tę samą klasę wybrano na igrzyska w Los Angeles w 2028.

Jak windfoil unosi się nad wodą

Foil zachowuje się jak mały samolot, który leci pod wodą, tyle że zamiast kabiny ma nad sobą deskę. Pionowy maszt łączy deskę ze wszystkim, co jest pod nią (nie myl go z masztem żagla). U jego podstawy biegnie poziomo fuzelaż, kręgosłup całej konstrukcji. Na przednim końcu fuzelażu siedzi skrzydło przednie i to ono wytwarza prawie całą siłę nośną. Mniejsze skrzydło z tyłu nazywa się stabilizator. Działa jak usterzenie poziome samolotu: pilnuje, żeby całość nie zadzierała dzioba ani nie nurkowała bez kontroli.

Woda jest mniej więcej 800 razy gęstsza od powietrza, dlatego skrzydło hydrofoila może być dużo mniejsze od samolotowego, a i tak uniesie człowieka. Przy rosnącej prędkości woda opływająca wygięte skrzydło przednie wytwarza siłę nośną. Kiedy przewyższy ona łączny ciężar windsurfera, deski i pędnika, kadłub odrywa się od wody. Pod powierzchnią zostają tylko foil i jego maszt.

Opór wtedy gwałtownie spada. Deska nie pcha już przed sobą fali dziobowej, dlatego ten sam wiatr daje nagle o wiele większą prędkość niż chwilę wcześniej, kiedy kadłub jeszcze ciął wodę.

Wysokość lotu wymaga ciągłej uwagi i trzymasz ją stopami, sekunda po sekundzie. Nacisk na przednią nogę spycha dziób w dół i zbliża cię do wody. Odpuszczasz go i obciążasz tylną nogę, a foil zaczyna się wznosić. Z tym wznoszeniem łatwo przesadzić. Skrzydło przednie wychodzi wtedy ponad powierzchnię, siła nośna znika w ułamku sekundy i deska razem z tobą spada na bok. To klasyczny upadek z foila, po angielsku nazywany breach. Na pierwszych wyjściach uczysz się przede wszystkim tego, gdzie leży wąskie okno lotu i jak się w nim utrzymać.

Trym żagla, gdy pod deską pracuje foil

Zmienia się też trymowanie żagla, bo pod tobą pracuje inna geometria. Na desce ze statecznikiem dociskasz stopę masztu do deski, żeby leżała płasko i weszła w ślizg. Na foilu za mocny nacisk na stopę masztu przykleja dziób do wody i start po prostu nie przychodzi. Stajesz więc bardziej wyprostowany, pędnik pochylasz lekko na nawietrzną i pozwalasz foilowi podnosić deskę, zamiast wymuszać to siłą.

Jaki sprzęt do windfoila

Zestaw do windfoila składa się z trzech elementów: deski, foila i żagla. Każdy z nich różni się trochę od tego, co leży w garażu przeciętnego windsurfera, a od tych różnic zależy, co z czym da się później połączyć.

Deska

Deski projektowane pod foil są krótkie, szerokie i płaskie, mają mocno wzmocnioną skrzynkę na maszt foila i ścięte krawędzie, dzięki którym tył deski może iść pod kątem i nie zaczepia o wodę. Wzmocnienie ma swój powód. Foil działa na skrzynkę jak potężna dźwignia, z siłą nieporównywalnie większą niż statecznik, więc przykręcanie go do starej deski, która nie była na to budowana, to zły pomysł. Na początek wielu wybiera dużą deskę freeride’ową z solidną, głęboką skrzynką Tuttle. Spora objętość pomaga przy słabym wietrze, bo gdy podmuch siada, wciąż wyciągniesz żagiel z wody i ruszysz od nowa.

Foil

Maszty robi się z aluminium albo z karbonu. Aluminium kosztuje mniej i dobrze znosi poniewierkę, ale waży więcej i bardziej się ugina, co przy dużej prędkości czuć jako mętną, spóźnioną reakcję. Karbon jest sztywniejszy i lżejszy, a ruch stóp przekłada się w nim na zmianę wysokości dużo bardziej bezpośrednio. Najważniejszy wybór dotyczy jednak powierzchni skrzydła przedniego. Duże skrzydło podnosi deskę wcześniej, leci wolniej i więcej wybacza, a tego właśnie chcesz przy nauce i w dni, kiedy wiatru jest naprawdę mało. Małe potrzebuje większej prędkości do startu, rozpędza się za to znacznie bardziej i karze za niechlujny trym. Sporo osób ma w zestawie jedno duże i jedno małe skrzydło, a o tym, które przykręcić, decyduje prognoza.

Żagiel

Pierwsze próby zrobisz z żaglem, który już masz, bo zadziała każdy. Żagle szyte specjalnie pod foil mają stabilny profil przesunięty do przodu, który ciągnie równo, kiedy deska przyspiesza. Na ogół są też lekkie i pędnik nie walczy z tobą, gdy łapiesz równowagę. Rozmiar można zmniejszyć. To, co taklujesz na deskę ze statecznikiem, na foilu da się zwykle zastąpić żaglem mniejszym nawet o 2 m², a powierzchnia od 5 do 6 m² pasuje do szerokiego zakresu warunków. Przesuwają się też pętle na stopy, bliżej osi deski niż na desce slalomowej i często trochę dalej do tyłu. Foilem sterujesz bowiem ciężarem wyważonym nad masztem, a nie stawianiem deski na krawędź.

Mocowanie foila i długość masztu

Deska, foil i skrzynka muszą do siebie pasować. To sprawdza się w pierwszej kolejności, jeszcze przed wydaniem pieniędzy. Najpopularniejszy jest system Deep Tuttle, ale spotyka się też mocowania na płytkę i na szynę. Długość masztu dobierasz do wody, na której pływasz. Krótszy maszt ułatwia naukę i nie wymaga tak głębokiej wody. Dłuższy zostawia więcej miejsca nad krótką falą, kiedy jeździsz już pewnie i chcesz latać wyżej.

Co windfoil daje, a co odbiera

Zyskujesz lot przy wietrze, przy którym zwykła deska ledwo się wlecze. Płacisz za to dodatkowym sprzętem i nową umiejętnością, którą trzeba opanować.

Windfoil wśród innych foili

Windfoil bierze moc ze sztywnego pędnika windsurfingowego, który trzymasz oburącz za bom, i tym przede wszystkim odróżnia się od reszty, bo to, co pracuje pod wodą, jest we wszystkich odmianach foilingu w zasadzie takie samo. W tym pędniku tkwi cała jego siła i zarazem największy koszt. Kontrola jest bezpośrednia, a pod wiatr windfoil chodzi znakomicie. Za to żaden inny sprzęt z rodziny foili nie jest tak nieporęczny w transporcie i przy taklowaniu.

Najczęściej porównuje się go z wingfoilem, w którym pędnik zastępuje nadmuchiwane skrzydło trzymane w rękach. Skrzydło mieści się w mniejszym worku, nie potrzebuje szyny na stopę masztu i rozkłada się szybciej. Żeby ruszyć, wingfoil wymaga jednak na ogół więcej wiatru niż windfoil. Przy naprawdę słabym wietrze to windsurfer z foilem ma przewagę, a wingfoil odpłaca się wygodą na brzegu i w aucie.

Na kitefoilu ciągnie cię latawiec zawieszony wysoko nad głową. Ten sport sprawdza się w bardzo szerokim zakresie wiatru. Płaci się za to linkami, miejscem do startu latawca i procedurami bezpieczeństwa, które idą z nimi w parze.

Inne sporty z foilem w ogóle obywają się bez wiatru. Surf foil czerpie energię z fali, a SUP foil z wiosła i twoich nóg, przez co oba dużo mocniej zależą od warunków i od kondycji. Na drugim końcu stoi efoil. Ciąg daje silnik elektryczny, prędkość regulujesz pilotem w dłoni, a pływać można rano na tafli bez śladu wiatru i bez żadnej fali.

Jeśli pływasz na windsurfingu, a na twojej wodzie wiatru brakuje, windfoil jest najkrótszą drogą do latania. Umiejętności już masz, pędnik też, a dni, które dotąd spisywało się na straty, stają się tymi, na które czekasz. Bez żadnego doświadczenia na wodzie lepiej zajrzeć najpierw do podstaw hydrofoila i dopiero potem wybrać źródło napędu pasujące do twojej wody.